تصور کنید بعد از یکی دو سال تحمل سیم و براکت، بالاخره روزی که منتظرش بودید میرسد و ارتودنتیست براکتها را باز میکند. حالا یک لبخند مرتب و زیبا دارید و فکر میکنید همه چیز تمام شده است. اما دقیقاً از همینجا مرحله مهمتری به نام نگهداری شروع میشود.
اگر این مرحله جدی گرفته نشود، تمام زحمت و هزینه ارتودنسی که برای مرتب شدن دندانها کشیده شده، میتواند ظرف چند ماه تا حد زیادی از بین برود.
دندانها بعد از ارتودنسی کاملاً پایدار نیستند. آنها تا مدتی تمایل دارند به موقعیت قبلی خود برگردند. ریتینر ارتودنسی دقیقا از برگشت دندان ها در این مرحله جلوگیری می کند. یکی از محبوبترین انواع آن در دنیا، ریتینر شفاف یا اسیکس (Essix) است که بهخاطر ظاهر نامرئی و راحتی استفاده، خیلی مورد توجه قرار گرفته است.
در این مقاله تایید شده توسط بهترین متخصص ارتودنسی در غرب تهران، به زبان ساده بررسی میکنیم ریتینر شفاف چیست، چرا اینقدر استفاده میشود و چه نکاتی را باید درباره آن بدانید.
ریتینر چیست؟
ریتینر یک وسیله کوچک ارتودنسی است که بعد از پایان درمان به بیمار داده میشود تا دندانها در موقعیت جدید خود ثابت بمانند.
کار ریتینر را میشود شبیه گچ بعد از شکستگی استخوان در نظر گرفت. همانطور که گچ به استخوان فرصت میدهد در جای درست جوش بخورد، ریتینر هم به استخوان فک، لثه و بافتهای اطراف دندان فرصت میدهد خودشان را با موقعیت جدید دندانها تطبیق دهند.
این فرآیند زمانبر است. معمولاً استخوان اطراف دندان حدود ۳ تا ۶ ماه برای تثبیت اولیه زمان نیاز دارد و بافتهای نگهدارنده دندان هم حدود ۶ تا ۱۲ ماه برای بازسازی کامل به زمان بیشتری احتیاج دارند. در تمام این مدت، ریتینر نقش یک نگهدارنده آرام اما مهم را دارد.
ریتینرها انواع مختلفی دارند. سه نوع اصلی آن عبارتاند از:
ریتینر هاولی (با سیم فلزی جلوی دندانها)، ریتینر ثابت (سیمی که پشت دندانها چسبانده میشود) و ریتینر شفاف یا اسیکس که موضوع اصلی این مقاله است.
ریتینر شفاف (اسیکس) چیست؟
ریتینر اسیکس یک قالب نازک و کاملاً شفاف از جنس پلاستیک پزشکی است که دقیقاً روی دندانها قرار میگیرد و مثل یک پوشش یکدست، آنها را در جای خود نگه میدارد. میشود گفت شبیه یک پوسته شفاف و خیلی نازک است که روی دندانها مینشیند و اجازه نمیدهد حرکت کنند.
فرآیند ساخت آن هم کاملاً شخصیسازی شده است. ابتدا از دندانهای بیمار قالبگیری انجام میشود یا با اسکن دیجیتال، تصویر دقیق دندانها گرفته میشود. بعد از آن، یک ورقه پلاستیکی نازک (معمولاً حدود ۰.۷۵ تا ۱ میلیمتر) با استفاده از حرارت و دستگاه وکیوم روی مدل دندانها شکل داده میشود.
در نهایت یک ریتینر اختصاصی ساخته میشود که فقط برای همان فرد قابل استفاده است.
نکته مهم و جذاب اسیکس این است که وقتی داخل دهان قرار میگیرد، تقریباً دیده نمیشود. به همین دلیل خیلی از بزرگسالان، مخصوصاً کسانی که در محیط کاری یا اجتماعی هستند، این نوع ریتینر را ترجیح میدهند چون هم راحت است و هم از نظر ظاهری مشخص نیست.
تفاوت ریتینر شفاف با سایر ریتینرها
برای اینکه انتخاب بین ریتینرها راحتتر شود، بهتر است تفاوت اسیکس را هم بهصورت توضیحی ببینیم و هم در یک نگاه کلی مقایسه کنیم.
ریتینر شفاف (اسیکس) بیشتر به خاطر ظاهر نامرئی و راحتی استفاده محبوب شده است. برخلاف هاولی که سیم فلزی جلوی دندان دارد، اسیکس کاملاً شفاف است و وقتی در دهان قرار میگیرد تقریباً دیده نمیشود. از نظر راحتی هم معمولاً بیمار خیلی سریعتر به آن عادت میکند.
در مقایسه با ریتینر ثابت، اسیکس یک مزیت مهم دارد: قابل خارج کردن است. یعنی بیمار میتواند هنگام غذا خوردن یا مسواک زدن آن را بردارد و بهداشت دهان را راحتتر حفظ کند. در مقابل، ریتینر ثابت همیشه داخل دهان است و نیاز به مراقبت دقیقتری برای تمیز کردن دارد.
البته اسیکس هم محدودیت خودش را دارد. چون بین دندانهای بالا و پایین قرار میگیرد، در بعضی افراد میتواند روی تماس طبیعی دندانها اثر بگذارد.
| ویژگی | ریتینر شفاف (اسیکس) | ریتینر هاولی | ریتینر ثابت |
| ظاهر | کاملاً نامرئی | دارای سیم فلزی قابل مشاهده | نامرئی (پشت دندان) |
| قابلیت خارج کردن | دارد | دارد | ندارد |
| راحتی استفاده | بالا | متوسط | بالا (اما دائمی) |
| تأثیر روی صحبت کردن | خیلی کم و کوتاهمدت | ممکن است در ابتدا تأثیر بگذارد | ندارد |
| بهداشت دهان | آسان | آسان | نسبتاً سختتر |
| کنترل چرخش دندانها | خوب | متوسط | خیلی خوب |
| نیاز به همکاری بیمار | بالا | بالا | کم |
ریتینر شفاف اسیکس چه سالی ساخته شد؟
داستان ریتینر اسیکس به اوایل دهه ۱۹۹۰ برمیگردد. بهطور مشخص، این نوع ریتینر حدود سال ۱۹۹۳ وارد استفاده بالینی شد و بهمرور به یکی از رایجترین روشهای نگهداری دندان بعد از ارتودنسی تبدیل شد. یعنی الان بیش از ۳۰ سال است که در درمانهای ارتودنسی استفاده میشود.
البته ایده استفاده از ورقههای پلاستیکی شفاف برای نگهداری دندانها قبلتر هم وجود داشت. حدود سال ۱۹۷۱ اولین تلاشها برای استفاده از مواد ترموپلاستیک در این زمینه مطرح شد، اما نسخهای که امروز با نام Essix میشناسیم و به شکل استاندارد و قابل پیشبینی استفاده میشود، در دهه ۹۰ میلادی توسعه پیدا کرد.
جالب است بدانید همین ایده بعدها مسیر جدیدی در ارتودنسی باز کرد. موفقیت اسیکس باعث شد استفاده از پلاستیکهای شفاف فقط به نگهداری محدود نشود و برای حرکت دادن دندانها هم به کار برود. نتیجه این روند، معرفی الاینرهای شفاف مثل Invisalign در سال ۱۹۹۹ بود؛ محصولی که در واقع ادامه تکامل همین تکنولوژی محسوب میشود.
مزایا و معایب ریتینر شفاف
ریتینر اسیکس به خاطر ظاهر نامرئی و راحتی استفاده خیلی محبوب شده، اما مثل هر وسیله درمانی، هم مزایا دارد و هم محدودیتهایی که باید قبل از انتخاب آن در نظر گرفته شود.
مزایای ریتینر شفاف اسیکس
- نامرئی بودن
- راحتی استفاده
- هزینه کمتر
- تأثیر کم روی گفتار
- ساخت سریع
- نظافت آسان
- پوشش کامل دندانها
معایب ریتینر شفاف اسیکس
- عمر کوتاه
- حساس به گرما
- عدم تماس طبیعی دندانها
- تجمع باکتری
- احتمال گم شدن یا شکستگی
- عدم قابلیت تنظیم
- محدودیت در برخی بیمارانپ
جمعبندی
نگهدارنده نامرئی برای خیلی از افراد انتخاب خوبی است، چون هم ظاهر طبیعی دارد، هم استفاده از آن راحت است و هم در حفظ نتیجه ارتودنسی عملکرد قابل قبولی دارد. تجربه بالینی هم نشان داده اگر درست و منظم استفاده شود، میتواند سالها نتیجه درمان را حفظ کند.
اما نکته مهم این است که هیچ ریتینری برای همه بهترین نیست. انتخاب نهایی کاملاً به شرایط دندانها و سبک زندگی فرد بستگی دارد.
اگر کسی دنبال راحتی و ظاهر نامرئی است، اسیکس معمولاً گزینه مناسبی است. اما اگر فرد دندانقروچه شدید دارد یا احتمال فراموش کردن استفاده از ریتینر وجود دارد، ممکن است ترکیب آن با ریتینر ثابت انتخاب مطمئنتری باشد.
در نهایت، تصمیم درست باید با نظر ارتودنتیست گرفته شود؛ کسی که شرایط دهان و دندان را دقیق بررسی میکند و بهترین گزینه را پیشنهاد میدهد.
