در سالهای اخیر، ترندی خطرناک به نام ارتودنسی فیک یا براکت تقلبی از کشورهای جنوب شرق آسیا وارد ایران شده است. بعضی نوجوانان و جوانان، بدون اینکه مشکل دندانی داشته باشند، فقط برای ظاهر یا همراه شدن با مد شبکههای اجتماعی، براکتهای تزئینی روی دندانهایشان نصب میکنند. بدون معاینه، بدون متخصص و بدون هیچ استاندارد پزشکی.
در ظاهر شاید این کار بیخطر به نظر برسد، اما واقعیت چیز دیگری است. گزارشهای متعددی از عفونتهای شدید لثه، آسیب دائمی به دندانها، مسمومیت با فلزات سنگین و حتی مرگ نوجوانان در بعضی کشورها منتشر شده است. به همین دلیل، متخصصان ارتودنسی در سراسر دنیا بارها درباره خطرات ارتودنسی فیک هشدار دادهاند.
در ادامه بررسی میکنیم ارتودنسی فیک دقیقاً چیست، چرا بین نوجوانها محبوب شده و چه عوارضی میتواند ایجاد کند.
ارتودنسی فیک چیست؟
ارتودنسی فیک یا Fashion Braces، براکتهایی تزئینی هستند که ظاهرشان شبیه ارتودنسی واقعی است اما هیچ کاربرد درمانی ندارند. این محصولات معمولاً از پلاستیکهای ارزان، فلزات بیکیفیت یا حتی مواد غیراستاندارد ساخته میشوند و با چسبهای غیرپزشکی روی دندان قرار میگیرند.
بعضی از این براکتها با رنگهای فانتزی یا طرحهایی مثل قلب، ستاره و شخصیتهای کارتونی طراحی میشوند تا برای نوجوانان جذابتر باشند. این محصولات معمولاً از طریق صفحات ناشناس اینستاگرامی، فروشگاههای غیرمجاز، آرایشگاهها یا افراد غیرمتخصص فروخته میشوند؛ در حالی که هیچ مجوزی برای کار درمانی روی دندان ندارند.
تفاوت اصلی ارتودنسی فیک با ارتودنسی واقعی این است که ارتودنسی واقعی یک درمان تخصصی است که توسط متخصص ارتودنسی، با مواد استاندارد پزشکی و برای اصلاح موقعیت دندانها انجام میشود. اما ارتودنسی فیک فقط یک ظاهر تقلیدی و غیراستاندارد است که میتواند سلامت دهان و دندان را به خطر بیندازد.
ارتودنسی فیک از کجا آمد؟
ارتودنسی فیک اولین بار در حدود سال ۲۰۱۲ در تایلند و اندونزی فراگیر شد و سپس به مالزی، ویتنام، فیلیپین و دیگر کشورهای جنوب شرق آسیا گسترش یافت. در آن کشورها، ارتودنسی واقعی هزینه بالایی داشت و نوجوانان طبقه متوسط که توان مالی نداشتند اما میخواستند ظاهر بچه پولدار ها را داشته باشند، به این روش ارزان روی آوردند. ارتودنسی در آن فرهنگ به نوعی نماد ثروت و کلاس اجتماعی تبدیل شده بود.
این ترند چند سال است که به ایران هم رسیده و عمدتاً در بین نوجوانان ۱۲ تا ۱۸ ساله رواج پیدا کرده است. دلایل اصلی استقبال از این روش در ایران چند چیز است:
- قیمت بسیار پایینتر نسبت به ارتودنسی واقعی
- تاثیر اینستاگرام و تیک تاک
- فشار همسالان و ترندهای فضای مجازی
- تصور اشتباه که «ارتودنسی ظاهر شیک و خاصی ایجاد میکند»
- فروش راحت و بدون نظارت در صفحات ناشناس
نگرانکنندهتر اینکه بعضی افراد این براکتها را خودشان با چسبهای غیراستاندارد روی دندان نصب میکنند. کاری که میتواند آسیبهای جدی و حتی غیرقابل برگشت ایجاد کند.
عوارض و خطرات جدی ارتودنسی فیک
مشکل ارتودنسی فیک فقط این نیست که درمانی انجام نمی دهد. واقعیت این است که این براکتهای تقلبی میتوانند آسیبهای جدی و گاهی جبرانناپذیری به دهان و حتی سلامت عمومی بدن وارد کنند. بسیاری از این خطرات هم فقط در حد هشدار نیستند و در کشورهای مختلف واقعاً گزارش شدهاند.
مسمومیت با فلزات خطرناک
یکی از جدیترین نگرانیها درباره ارتودنسی فیک، استفاده از فلزات غیراستاندارد در ساخت آنهاست. بعضی از این محصولات حاوی موادی مثل سرب، کادمیوم یا نیکل هستند. فلزاتی که در تماس مداوم با بزاق دهان میتوانند وارد بدن شوند.
این مواد در طول زمان ممکن است به سیستم عصبی، کلیه و کبد آسیب بزنند. حتی در بعضی کشورها گزارشهایی از مسمومیت شدید و مرگ نوجوانان پس از استفاده از براکتهای تقلبی منتشر شد؛ موضوعی که باعث شد فروش این محصولات در برخی مناطق ممنوع شود.
عفونت شدید لثه و دهان
براکتهایی که در شرایط غیربهداشتی و بدون ابزار استریل نصب میشوند، محیط مناسبی برای تجمع باکتریها ایجاد میکنند.
نتیجهاش میتواند التهاب شدید لثه، خونریزی، درد و عفونت باشد. در موارد شدید، عفونت ممکن است به استخوان فک یا حتی جریان خون برسد؛ وضعیتی خطرناک که نیاز به درمان فوری دارد.
پوسیدگی و آسیب دائمی به مینای دندان
خیلی از براکتهای فیک با چسبهای غیراستاندارد یا صنعتی روی دندان نصب میشوند. این چسبها میتوانند به مینای دندان آسیب بزنند و هنگام جدا شدن، بخشی از سطح دندان را هم تخریب کنند. از طرف دیگر، اطراف براکت محل تجمع پلاک و باکتری میشود و اگر بهداشت کامل رعایت نشود، خیلی زود لکههای سفید، پوسیدگی و آسیب مینایی ایجاد میشود.
مطلب مفید: آیا ارتودنسی باعث پوسیدگی دندان می شود؟
خطر بلع یا خفگی
چون این براکتها اصولی نصب نمیشوند، ممکن است هنگام غذا خوردن یا حتی در خواب جدا شوند. در بعضی موارد فرد براکت را میبلعد یا بدتر از آن، قطعه وارد مسیر تنفسی میشود. این اتفاق میتواند باعث آسیب به مری، معده یا حتی مشکلات تنفسی جدی شود و گاهی نیاز به اقدامات اورژانسی دارد.
زخم و آسیب به بافت دهان
سطح بسیاری از براکتهای تقلبی صاف و استاندارد نیست. لبههای تیز آنها ممکن است باعث زخم شدن گونه، لب یا زبان شود. این زخمها معمولاً دردناک هستند و چون محیط دهان دائماً با باکتری در تماس است، ممکن است دیرتر ترمیم شوند.
حرکت ناخواسته دندانها
بعضی از مدلهای ارتودنسی فیک دارای کش یا سیم هستند و ممکن است به دندان فشار وارد کنند؛ اما این فشار کاملاً کنترل نشده است. نتیجه میتواند به هم خوردن نظم دندانها، کج شدن دندانهای سالم یا حتی آسیب به ریشه باشد. یعنی فردی که اصلاً نیازی به ارتودنسی نداشت، بعد از مدتی مجبور شود درمان واقعی انجام دهد.
مشکلات دیگر
عوارض ارتودنسی فیک فقط به این موارد محدود نمیشود. بعضی افراد ممکن است دچار:
- بوی بد دهان
- حساسیت به فلزات
- تحلیل ریشه دندان
- التهاب مزمن لثه
- یا حتی از دست دادن دندان شوند
برای همین متخصصان تاکید میکنند که هیچ نوع براکت یا وسیله ارتودنسی نباید خارج از محیط درمانی و بدون نظارت پزشک روی دندان قرار بگیرد.
وضعیت قانونی ارتودنسی فیک و هشدار نهادهای رسمی
در بسیاری از کشورها، ارتودنسی فیک فقط یک وسیله غیراستاندارد محسوب نمیشود و فروش و استفاده از آن غیرقانونی است.
بعد از گزارش چند مورد مرگ و مسمومیت شدید در کشورهای جنوب شرق آسیا، دولتهایی مثل تایلند، مالزی و اندونزی فروش این محصولات را ممنوع کردند و برای فروشندگان جریمههای سنگین و حتی مجازات حبس در نظر گرفتند.
همزمان، سازمانها و انجمنهای تخصصی دندانپزشکی هم بارها درباره خطرات این محصولات هشدار دادهاند. برای مثال، AAO اعلام کرده استفاده از براکتهای تقلبی هیچ توجیه درمانی ندارد و میتواند سلامت دهان و دندان را به خطر بیندازد.
در ایران هم وزارت بهداشت و انجمنهای دندانپزشکی بارها تاکید کردهاند که هرگونه کار درمانی روی دندان باید فقط توسط دندانپزشک یا متخصص ارتودنسی انجام شود. به همین دلیل، نصب براکت توسط افراد غیرمتخصص، آرایشگاهها یا صفحات ناشناس فضای مجازی میتواند پیگرد قانونی داشته باشد.
با این حال، چون بخش زیادی از فروش این محصولات به صورت زیرزمینی و در شبکههای اجتماعی انجام میشود، همچنان دسترسی به آنها وجود دارد.
اگر ظاهر دندانهایتان را دوست ندارید، راه امن چیست؟
خیلی از افرادی که سراغ ارتودنسی فیک میروند، در واقع مشکل جدی دندانی ندارند و فقط دنبال ظاهر متفاوت یا لبخند زیباتر هستند. اما رسیدن به این هدف، راه امنتری هم دارد.
اگر احساس میکنید دندانهایتان نیاز به اصلاح دارند، بهترین کار مراجعه به متخصص ارتودنسی است. در یک معاینه ساده مشخص میشود که واقعاً به درمان نیاز دارید یا نه. گاهی اصلاً نیازی به ارتودنسی نیست و روشهایی مثل جرمگیری، بلیچینگ، کامپوزیت یا اصلاحات جزئی زیبایی میتواند نتیجه دلخواه را ایجاد کند.
اگر هم درمان ارتودنسی لازم باشد، امروزه گزینههای متنوعی وجود دارد؛ از براکت فلزی و سرامیکی گرفته تا الاینرهای شفاف که ظاهر بسیار ظریفتری دارند.
جایگزینهای ایمن و توصیه پایانی
اگر فرزند شما یا خودتان واقعاً بهدنبال ظاهر متفاوت دندان هستید یا فکر میکنید نیاز به ارتودنسی دارید، تنها مسیر امن این است که به یک متخصص ارتودنسی دارای پروانه مراجعه کنید. در یک معاینه اولیه (که معمولاً رایگان یا کمهزینه است) متخصص بررسی میکند آیا واقعاً نیاز به ارتودنسی هست یا خیر. اگر نیاز نباشد، میتوانید با گزینههای دیگری مثل بلیچینگ، کامپوزیت ونیر یا حتی فقط بهداشت بهتر، به ظاهر دلخواه برسید. اگر هم نیاز به ارتودنسی باشد، با وجود تنوع روشها (فلزی، سرامیکی، نامرئی، الاینر شفاف) و امکان ارتودنسی قسطی در اکثر کلینیکها، گزینههای متنوعی پیش روی شما هست.
نتیجهگیری
ارتودنسی فیک یک ترند نیست؛ یک تهدید جدی برای سلامت دهان و حتی جان افراد است. هیچ ظاهر مدرن، هیچ ژست اینستاگرامی و هیچ تأیید همسالان، ارزش آسیب دائمی به دندان، عفونت سیستمیک یا مسمومیت با سرب را ندارد. والدین باید با فرزندان خود درباره این موضوع صحبت کنند، نوجوانان باید بدانند که زیبایی واقعی از سلامت میآید نه از مد، و جامعه باید فروشندگان این محصولات خطرناک را گزارش کند. یک لبخند زیبا فقط با مسیر امن و علمی به دست میآید ـ نه با چسب قطرهای و یک قطعه پلاستیک سمی.
