آخرین بازبینی: 30 مهر 1405
دیستال شو یک فضا نگهدار ثابت است که وقتی دندان آسیاب دوم شیری قبل از رویش دندان آسیاب اول دائمی از دست برود، برای کودک گذاشته می شود. این دستگاه روی دندان آسیاب اول شیری قرار می گیرد و یک تیغه فلزی کوچک دارد که از داخل لثه تا جلوی دندان آسیاب دائمی رویش نیافته امتداد پیدا می کند. این تیغه مثل یک راهنما عمل می کند تا آسیاب دائمی در جای درست خود رشد کند و به جلو حرکت نکند. دیستال شو معمولا در سنین ۴ تا ۶ سالگی استفاده می شود و بعد از رویش آسیاب دائمی برداشته یا با فضا نگهدار دیگری جایگزین می شود.
دیستال شو چطور کار می کند؟
برای اینکه بفهمید دیستال شو چه کاری انجام می دهد، اول باید بدانید در دهان کودک چه اتفاقی می افتد.
نقش آسیاب دوم شیری
دندان آسیاب اول دائمی حدود ۶ سالگی، درست پشت آسیاب دوم شیری، رویش پیدا می کند. تا قبل از رویش، این دندان داخل استخوان فک است و در حال شکل گیری است. در این مدت، سطح پشتی آسیاب دوم شیری مثل یک دیواره عمل می کند و مسیر رویش آسیاب دائمی را مشخص می کند.
اگر آسیاب دوم شیری زودتر از دست برود
اگر آسیاب دوم شیری به دلیل پوسیدگی شدید، عفونت یا ضربه زودتر کشیده شود، این دیواره از بین می رود. آسیاب اول دائمی که هنوز رویش پیدا نکرده، تمایل دارد به سمت جلو حرکت کند و به جلو خم شود. نتیجه این است که:
- فضای لازم برای رویش دندان آسیاب کوچک دوم (دندان دائمی جانشین آسیاب دوم شیری) کم می شود.
- دندان آسیاب کوچک ممکن است نهفته بماند یا کج و خارج از ردیف رویش پیدا کند.
- نظم بسته شدن دندان های بالا و پایین (اکلوژن) به هم می خورد و احتمال نیاز به ارتودنسی در آینده بیشتر می شود.
دیستال شو چه چیزی را جایگزین می کند؟
دیستال شو در واقع همان دیواره از دست رفته را بازسازی می کند. این دستگاه سه بخش دارد:
- تکیه گاه: یک روکش استیل یا بند فلزی که روی دندان آسیاب اول شیری قرار می گیرد.
- بازو: یک سیم فلزی که از تکیه گاه به سمت عقب، روی محل دندان کشیده شده امتداد دارد.
- تیغه : قسمت انتهایی بازو که به داخل لثه و محل دندان کشیده شده می رود و درست جلوی آسیاب دائمی رویش نیافته قرار می گیرد.
وقتی آسیاب دائمی شروع به رویش می کند، به جای اینکه به جلو حرکت کند، در امتداد سطح تیغه به سمت بالا هدایت می شود و در جای درست خود قرار می گیرد. به همین دلیل این دستگاه را «راهنمای رویش» هم می نامند.
چه زمانی کودک به دیستال شو نیاز دارد؟
دیستال شو فقط در یک موقعیت مشخص استفاده می شود: دندان آسیاب دوم شیری از دست رفته یا باید کشیده شود، ولی دندان آسیاب اول دائمی هنوز از لثه بیرون نیامده است. اگر آسیاب دائمی قبلا رویش پیدا کرده باشد، دیگر به راهنمای رویش نیازی نیست و دندانپزشک از فضا نگهدارهای ساده تری مثل «بند و لوپ» استفاده می کند.
موقعیت هایی که دیستال شو در آن ها توصیه می شود
کشیدن زودهنگام آسیاب دوم شیری: شایع ترین دلیل است، معمولا به خاطر پوسیدگی عمیق یا عفونتی که با درمان ریشه (پالپوتومی یا پالپکتومی) قابل نجات نیست.
تحلیل شدید ریشه یا از بین رفتن استخوان اطراف آن: وقتی عفونت به استخوان زیر دندان شیری رسیده و نگه داشتن دندان به دندان دائمی زیرین آسیب می زند.
رویش نابجای آسیاب اول دائمی: گاهی آسیاب دائمی کج رشد می کند و زیر آسیاب دوم شیری گیر می افتد و ریشه آن را تحلیل می برد. در این حالت ممکن است کشیدن دندان شیری و هدایت آسیاب با دیستال شو لازم شود.
انکیلوز آسیاب دوم شیری: یعنی دندان شیری به استخوان جوش خورده، پایین تر از دندان های کناری مانده و خودش نمی افتد.
بازه سنی
آسیاب اول دائمی معمولا حدود ۶ سالگی رویش پیدا می کند. به همین دلیل دیستال شو بیشتر برای کودکان ۴ تا ۶ ساله استفاده می شود. هرچه فاصله زمانی بین کشیدن دندان شیری و رویش آسیاب دائمی بیشتر باشد، نقش دیستال شو مهم تر است، چون آسیاب دائمی مدت طولانی تری بدون راهنما می ماند.
دندانپزشک قبل از تصمیم چه چیزهایی را بررسی می کند؟
- رادیوگرافی: برای اطمینان از اینکه آسیاب اول دائمی وجود دارد و موقعیت و میزان رشد آن چطور است.
- وضعیت دندان آسیاب اول شیری: چون تکیه گاه دستگاه است، باید سالم یا قابل ترمیم باشد.
- تعداد دندان های از دست رفته: اگر چند دندان شیری دیگر هم افتاده باشند، ممکن است طرح درمان متفاوتی لازم باشد.
- سلامت عمومی کودک و میزان همکاری او و والدین (در بخش بعد توضیح می دهیم).
چه زمانی دیستال شو مناسب نیست؟
تیغه دیستال شو داخل لثه و استخوان کودک قرار می گیرد و تا زمان رویش آسیاب دائمی، یعنی گاهی بیش از یک سال، آنجا می ماند. به همین دلیل این دستگاه برای همه کودکان مناسب نیست. طبق منابع علمی در این موارد معمولا از دیستال شو استفاده نمی شود:
- آسیاب اول دائمی وجود ندارد: اگر در رادیوگرافی مشخص شود جوانه آسیاب دائمی تشکیل نشده، دستگاه چیزی برای هدایت ندارد.
- چند دندان از دست رفته است: دیستال شو به یک دندان سالم به عنوان تکیه گاه نیاز دارد. اگر آسیاب اول شیری هم افتاده باشد یا وضعیت مناسبی نداشته باشد، تکیه گاه کافی وجود ندارد.
- بیماری های قلبی خاص: کودکانی که بیماری قلبی دارند و قبل از درمان های دندانپزشکی باید آنتی بیوتیک پیشگیرانه بگیرند، معمولا گزینه مناسبی برای دیستال شو نیستند، چون تیغه داخل لثه می تواند راه ورود میکروب ها به خون باشد.
- بیماری هایی که ترمیم زخم را مختل می کنند: مثل دیابت کنترل نشده یا ضعف سیستم ایمنی.
- همکاری ضعیف کودک یا والدین: دیستال شو به مراجعه منظم برای کنترل، رعایت بهداشت دقیق و مراقبت از دستگاه نیاز دارد. اگر این شرایط فراهم نباشد، احتمال عفونت، شکستن دستگاه یا از دست رفتن فضا بیشتر می شود.
اگر دیستال شو مناسب نباشد چه گزینه هایی وجود دارد؟
انتخاب روش جایگزین به شرایط هر کودک بستگی دارد، ولی گزینه های رایج این ها هستند:
- نگه داشتن دندان شیری تا حد امکان: اگر دندان با درمان ریشه قابل حفظ باشد، حتی چند ماه نگه داشتن آن به آسیاب دائمی فرصت می دهد که در مسیر درست رویش پیدا کند.
- صبر تا رویش آسیاب دائمی: بعد از رویش آسیاب، فضا نگهدار ساده تری مثل بند و لوپ گذاشته می شود. اگر در این فاصله آسیاب کمی به جلو آمده باشد، با دستگاه های بازکننده فضا آن را به عقب برمی گردانند.
- فضا نگهدار متحرک: در برخی موارد از پلاک متحرک با امتداد مشابه استفاده می شود، ولی موفقیت آن کاملا به همکاری کودک بستگی دارد.
اگر کودک شما بیماری زمینه ای دارد، حتما قبل از درمان آن را به دندانپزشک بگویید تا در صورت نیاز با پزشک کودک هماهنگ شود.
انواع دیستال شو
همه دیستال شوها کار یکسانی انجام می دهند: هدایت رویش آسیاب اول دائمی. تفاوتشان در نوع تکیه گاه، روش ساخت و تعداد طرف هایی است که پوشش می دهند. انتخاب نوع دستگاه با دندانپزشک است و به وضعیت دندان آسیاب اول شیری و تعداد دندان های از دست رفته بستگی دارد.
دیستال شو با روکش استیل
در این نوع، روی دندان آسیاب اول شیری یک روکش استیل (SSC) قرار می گیرد و بازو و تیغه به پشت آن متصل می شود. این نوع معمولا وقتی انتخاب می شود که آسیاب اول شیری هم پوسیدگی یا ترمیم بزرگ داشته باشد، چون روکش هم دندان را محافظت می کند و هم تکیه گاه محکمی برای دستگاه است.
یکی از مزیت های این روش این است که می توان آن را در همان جلسه کشیدن دندان، در مطب ساخت و نصب کرد، این نوع دیستال شو که در مطب ساخته شده بود، روشی مؤثر و مقرون به صرفه برای هدایت آسیاب دائمی معرفی شد .
دیستال شو با بند
در این نوع، به جای روکش، یک حلقه فلزی (بند) دور آسیاب اول شیری قرار می گیرد. این روش برای وقتی مناسب است که آسیاب اول شیری سالم است و به روکش نیاز ندارد. معمولا بعد از قالب گیری در لابراتوار ساخته می شود و در جلسه بعد نصب می شود. ، وقتی نوع روکش دار می شکست، آن را با همین نوع بندی جایگزین می کردند و فضا از دست نمی رفت.
دیستال شو دو طرفه
اگر آسیاب دوم شیری در هر دو طرف فک از دست رفته باشد، دو دیستال شو جداگانه همیشه بهترین انتخاب نیست. در این حالت ممکن است از یک دستگاه یکپارچه استفاده شود: یک سیم که از پشت دندان های جلو (لینگوال آرچ) دو طرف را به هم وصل می کند و در هر طرف به یک تیغه دیستال شو ختم می شود. این طراحی پایداری بیشتری دارد و برای موارد از دست رفتن دو طرفه، در مقالات متعددی گزارش شده است .
دیستال شو پیش ساخته
علاوه بر انواع لابراتواری و دست ساز، نمونه های پیش ساخته ای هم وجود دارند که دندانپزشک فقط اندازه آن ها را تنظیم و نصب می کند. این نمونه ها زمان درمان را کوتاه تر می کنند، ولی همه جا در دسترس نیست.
دیستال شو چطور نصب می شود؟
دیستال شو معمولا در همان جلسه کشیدن دندان آسیاب دوم شیری نصب می شود. دلیلش این است که تیغه دستگاه باید داخل حفره دندان کشیده شده قرار بگیرد. اگر چند روز بگذرد و لثه روی محل بسته شود، برای قرار دادن تیغه باید دوباره لثه را باز کرد.
قبل از جلسه نصب
- رادیوگرافی: برای دیدن موقعیت آسیاب اول دائمی و تعیین طول تیغه.
- قالب گیری (فقط برای نوع لابراتواری): اگر قرار است دستگاه در لابراتوار ساخته شود، معمولا یک جلسه قبل از کشیدن دندان قالب گرفته می شود تا دستگاه در روز کشیدن آماده باشد. نوع روکش دار را معمولا می توان در همان جلسه در مطب ساخت.
مراحل نصب
- بی حسی موضعی: چون دندان کشیده می شود، ناحیه بی حس می شود. خود نصب دستگاه دردی ندارد.
- آماده کردن تکیه گاه: روکش استیل یا بند روی دندان آسیاب اول شیری امتحان و اندازه می شود.
- کشیدن دندان آسیاب دوم شیری.
- تنظیم بازو و تیغه: دندانپزشک طول بازو را تنظیم می کند و تیغه را داخل حفره دندان کشیده شده، درست جلوی آسیاب دائمی رویش نیافته قرار می دهد.
- رادیوگرافی کنترل: یک عکس دیگر گرفته می شود تا مطمئن شوند تیغه در موقعیت درست است. اگر تیغه خیلی کوتاه باشد، آسیاب از زیر آن رد می شود و اگر خیلی بلند باشد، ممکن است به جوانه دندان آسیاب کوچک زیرین آسیب بزند.
- چسباندن نهایی: بعد از تأیید موقعیت، روکش یا بند با سمان مخصوص روی دندان محکم می شود.
بعد از نصب
- تا چند ساعت لب و گونه بی حس است. مراقب باشید کودک لب یا گونه اش را گاز نگیرد.
- درد خفیف محل کشیدن دندان در یکی دو روز اول طبیعی است و معمولا با مسکن معمولی کودکان، طبق دستور دندانپزشک، کنترل می شود.
- در ۲۴ ساعت اول غذای نرم بدهید و از جویدن با آن طرف دهان خودداری شود.
- کودک ممکن است چند روز طول بکشد تا به حضور دستگاه در دهان عادت کند.
مراقبت و پیگیری بعد از نصب
دیستال شو ممکن است چند ماه تا بیش از یک سال در دهان کودک بماند. در این مدت، بیشتر مسئولیت مراقبت با والدین است، چون کودک چهار پنج ساله هنوز نمی تواند به تنهایی اطراف دستگاه را خوب تمیز کند.
مسواک زدن
- صبح و شب، با کمک والدین: تا حدود ۶ سالگی، بهتر است خودتان مسواک کودک را بزنید یا بعد از او دوباره مسواک بزنید.
- روکش یا بند را دقیق تمیز کنید: به خصوص مرز روکش یا بند با لثه را، جایی که پلاک بیشتر جمع می شود.
- محل تیغه را فراموش نکنید: لثه پشت روکش، جایی که بازو و تیغه وارد لثه می شوند، را با مسواک نرم و به آرامی تمیز کنید.
خمیر دندان فلورایددار: برای کودکان ۳ تا ۶ سال، به اندازه یک نخود کافی است.
تغذیه
- خوراکی های چسبناک مثل تافی، آدامس، پشمک و آبنبات های جویدنی می توانند دستگاه را از جا بکنند یا بازو را خم کنند.
- خوراکی های خیلی سفت مثل آجیل، یخ و مغز تخمه را با آن طرف دهان نجوید.
- مصرف شیرینی و نوشیدنی های شیرین را کم کنید، چون پوسیدگی دندان تکیه گاه می تواند کل درمان را به خطر بیندازد.
عادت های کودک
بعضی کودکان با زبان یا انگشت با دستگاه بازی می کنند. این کار ممکن است بازو را خم کند یا دستگاه را لق کند. اگر متوجه این عادت شدید، به آرامی به کودک یادآوری کنید و در جلسه بعد به دندانپزشک بگویید.
جلسات پیگیری
دندانپزشک در جلسات کنترل، محکم بودن دستگاه، سلامت لثه اطراف آن و روند رویش آسیاب دائمی را بررسی می کند و در صورت نیاز رادیوگرافی می گیرد. فاصله این جلسات در گزارش های علمی بین ۲ تا ۶ ماه متغیر است و دندانپزشک آن را متناسب با شرایط فرزندتان تعیین می کند. این جلسات را حتی اگر همه چیز خوب به نظر برسد، از دست ندهید.
چه زمانی زودتر از موعد مراجعه کنید؟
اگر هر کدام از این ها را دیدید، منتظر جلسه بعدی نمانید و با مطب تماس بگیرید:
- دستگاه لق شده، شکسته یا کنده شده است.
- لثه اطراف تیغه ورم کرده، قرمز است یا از آن چرک یا خون می آید.
- کودک درد دارد یا از یک طرف دهان غذا نمی خورد.
- بوی بد دهان که با مسواک زدن برطرف نمی شود.
دیستال شو تا کی در دهان می ماند؟
دیستال شو تا زمانی در دهان می ماند که آسیاب اول دائمی از لثه بیرون بیاید و در جای درست خود قرار بگیرد. این مدت به سن کودک در زمان نصب بستگی دارد و در گزارش های علمی معمولا بین ۱۰ تا ۲۴ ماه بوده است
بعد از رویش آسیاب دائمی، تیغه دیگر لازم نیست. ولی فضا همچنان باید تا رویش دندان آسیاب کوچک دوم، حدود ۱۰ تا ۱۲ سالگی، حفظ شود. به همین دلیل دندانپزشک معمولا تیغه را می برد و دستگاه را به یک فضا نگهدار ساده تبدیل می کند، یا اگر هر دو طرف فک درگیر باشد، آن را با لینگوال آرچ جایگزین می کند.
عوارض و مشکلات احتمالی
بیشتر مشکلات دیستال شو اگر زود دیده شوند، قابل رفع هستند. شایع ترین آن ها این ها هستند:
- شکستن یا کنده شدن دستگاه: شایع ترین مشکل است. حدود ۱۲٪ دستگاه ها شکستند، ولی با مراجعه به موقع جایگزین شدند و فضا از دست نرفت .
- التهاب یا عفونت لثه اطراف تیغه: با بهداشت خوب معمولا پیش نمی آید.
- پوسیدگی دندان تکیه گاه: به دلیل جمع شدن پلاک اطراف روکش یا بند (AAPD).
- رویش آسیاب دائمی در موقعیت نامناسب: اگر تیغه کوتاه باشد یا جابه جا شود، آسیاب ممکن است از زیر آن رد شود یا کج رویش پیدا کند.
جلسات پیگیری و رادیوگرافی های کنترل برای همین است که این مشکلات زود شناسایی شوند.
پرسش های متداول
آیا نصب دیستال شو درد دارد؟
نه. دیستال شو در همان جلسه کشیدن دندان و زیر بی حسی موضعی نصب می شود. بعد از رفع بی حسی، درد خفیف محل کشیدن دندان تا یکی دو روز طبیعی است.
اگر دیستال شو نگذاریم چه می شود؟
آسیاب اول دائمی ممکن است هنگام رویش به جلو حرکت کند و جای دندان آسیاب کوچک دوم را بگیرد. نتیجه می تواند نهفته ماندن یا کج رویش کردن این دندان، و نیاز به درمان ارتودنسی طولانی تر در آینده باشد.
فرق دیستال شو با بند و لوپ چیست؟
هر دو فضا نگهدارند. دیستال شو وقتی استفاده می شود که آسیاب اول دائمی هنوز رویش پیدا نکرده و تیغه آن داخل لثه می رود تا مسیر رویش را هدایت کند. بند و لوپ وقتی استفاده می شود که آسیاب دائمی رویش پیدا کرده است. این دستگاه فقط روی لثه قرار می گیرد و فاصله دو دندان را حفظ می کند.
آیا کودک با دیستال شو می تواند عادی غذا بخورد و حرف بزند؟
بله. دیستال شو روی دندان های عقب قرار دارد و روی صحبت کردن اثری ندارد. کودک بعد از چند روز به آن عادت می کند و می تواند غذای معمولی بخورد. فقط باید از خوراکی های خیلی سفت و چسبناک پرهیز کند.
اگر دیستال شو کنده شد یا شکست چه کنیم؟
دستگاه را نگه دارید و هرچه زودتر با دندانپزشک تماس بگیرید. سعی نکنید آن را خودتان سر جایش بگذارید. اگر مراجعه عقب بیفتد، آسیاب دائمی ممکن است در همین فاصله به جلو حرکت کند.
دیستال شو را چه کسی نصب می کند؟
معمولا دندانپزشک کودکان یا متخصص ارتودنسی. مهم این است که درمانگر تجربه کار با فضا نگهدارها و رادیوگرافی کنترل را داشته باشد.
جمع بندی
دیستال شو یک فضا نگهدار ثابت است که وقتی آسیاب دوم شیری قبل از رویش آسیاب اول دائمی از دست برود، برای کودک گذاشته می شود. تیغه این دستگاه داخل لثه، جای دیواره از دست رفته را می گیرد و آسیاب دائمی را در مسیر درست هدایت می کند تا جای دندان های بعدی حفظ شود.
این دستگاه معمولا در همان جلسه کشیدن دندان نصب می شود و تا رویش آسیاب دائمی در دهان می ماند. بعد از آن به یک فضا نگهدار ساده تر تبدیل می شود. موفقیت درمان به سه چیز بستگی دارد: بهداشت دقیق، پرهیز از خوراکی های سفت و چسبناک، و مراجعه منظم برای کنترل.
اگر دندانپزشک کشیدن آسیاب شیری فرزندتان را توصیه کرده یا درباره نیاز او به فضا نگهدار سؤال دارید، می توانید برای معاینه و مشاوره با مطب دکتر سعید قریشی تماس بگیرید.
