آخرین بازبینی: 10 آبان 1405
ابتلا به بیماری کلیوی مانع انجام ارتودنسی نیست. افراد مبتلا به نارسایی خفیف یا مزمن کلیه، بیماران دیالیزی و کسانی که پیوند کلیه انجام داده‌اند، می‌توانند ارتودنسی انجام دهند. شرطش این است که بیماری کنترل شده باشد و ارتودنتیست با پزشک نفرولوژیست هماهنگ باشد.
بیماری کلیوی روی چند موضوع مهم در ارتودنسی اثر دارد: نوع مسکنی که برای درد ارتودنسی مصرف می‌کنید، زمان جلسات در بیماران دیالیزی، سلامت لثه بعد از پیوند کلیه، رژیم غذایی دوران ارتودنسی و رشد دندان و فک در کودکان. در این مقاله هر کدام را جداگانه توضیح می‌دهیم.
کدام بیماری‌های کلیوی روی ارتودنسی اثر دارند؟
همه بیماری‌های کلیوی اثر یکسانی روی ارتودنسی ندارند. این جدول کمک می‌کند بدانید در کدام گروه هستید:
| وضعیت | اثر روی ارتودنسی |
| سنگ کلیه یا عفونت ادراری گذرا | معمولاً اثری ندارد. فقط در دوران درمان، مسکن را با پزشک هماهنگ کنید |
| نارسایی مزمن کلیه (مراحل اولیه تا متوسط) | ارتودنسی مثل افراد سالم انجام می‌شود. مهم‌ترین نکته انتخاب مسکن است |
| نارسایی پیشرفته کلیه | استخوان فک ممکن است ضعیف‌تر باشد و درمان کندتر پیش برود. هماهنگی با نفرولوژیست ضروری است |
| دیالیز | زمان‌بندی جلسات، خونریزی و مراقبت از دست فیستول اهمیت دارد |
| پیوند کلیه | تا ۶ ماه بعد از پیوند صبر کنید. مراقب رشد لثه و عفونت باشید |
| سندروم نفروتیک (با مصرف کورتون) | مصرف طولانی کورتون ممکن است حرکت دندان‌ها را کندتر کند و احتمال زخم و عفونت دهان را بیشتر کند |
| کلیه پلی‌کیستیک | تا وقتی عملکرد کلیه خوب است، ارتودنسی مثل افراد سالم انجام می‌شود |
کدام مسکن برای درد ارتودنسی مناسب بیماران کلیوی هستند؟
این مهم‌ترین نکته برای بیماران کلیوی در دوران ارتودنسی است.
بعد از گذاشتن براکت یا سفت کردن سیم، دندان‌ها چند روز درد دارند و بیشتر افراد برای کم کردن آن مسکن می‌خورند. رایج‌ترین مسکن‌ها برای درد ارتودنسی، ایبوپروفن (ژلوفن)، ناپروکسن، دیکلوفناک و آسپرین هستند. این داروها برای کلیه مضرند و حتی مصرف کوتاه‌مدت آن‌ها می‌تواند عملکرد کلیه را در افراد مبتلا بدتر کند.
| مسکن | برای بیماران کلیوی |
| ایبوپروفن (ژلوفن)، ناپروکسن، دیکلوفناک، سلکوکسیب | مصرف نکنید |
| آسپرین | مصرف نکنید |
| استامینوفن | معمولاً انتخاب مناسب، با دوزی که پزشک تعیین می‌کند |
قبل از شروع ارتودنسی، از پزشک نفرولوژیست بپرسید برای درد دندان چه مسکنی و با چه دوزی می‌توانید مصرف کنید. برای کم کردن درد بدون دارو هم این روش‌ها کمک می‌کنند:
- غذاهای نرم و خنک در روزهای اول بعد از سفت کردن سیم
- کمپرس سرد روی گونه
- واکس ارتودنسی روی براکت‌هایی که به لب و گونه می‌سایند
آیا بیماری کلیوی روی سرعت ارتودنسی اثر دارد؟
در مراحل اولیه بیماری کلیوی، معمولاً نه. اما در نارسایی پیشرفته کلیه، تعادل کلسیم، فسفر و ویتامین D در بدن به هم می‌خورد و استخوان‌ها، از جمله استخوان فک، تحت تأثیر قرار می‌گیرند. در این شرایط:
- حرکت دندان‌ها ممکن است کندتر یا غیرقابل‌پیش‌بینی‌تر باشد، پس طول درمان کمی بیشتر می‌شود.
- ارتودنتیست معمولاً از نیروی ملایم‌تری استفاده می‌کند و فاصله جلسات را تنظیم می‌کند.
- کنترل آزمایش‌های کلسیم، فسفر و هورمون پاراتیروئید توسط نفرولوژیست، به سلامت استخوان فک و نتیجه بهتر ارتودنسی کمک می‌کند.
ارتودنسی در بیماران دیالیزی
افرادی که همودیالیز می‌شوند، با رعایت چند نکته می‌توانند ارتودنسی را بدون مشکل ادامه دهند:
- جلسه ارتودنسی را روز بعد از دیالیز بگذارید. در دیالیز داروی ضدانعقاد (هپارین) تزریق می‌شود که تا چند ساعت بعد، خونریزی را بیشتر می‌کند. روز بعد از دیالیز، اثر این دارو از بین رفته و بدن شما هم استراحت کرده است.
- روز دیالیز جلسه ارتودنسی نگذارید، به‌خصوص اگر قرار است دندانی کشیده شود یا مینی‌اسکرو گذاشته شود.
- دستی را که فیستول یا شانت دیالیز دارد به ارتودنتیست نشان دهید. از این دست نباید فشار خون گرفته شود.
کارهای معمول ارتودنسی مثل چسباندن براکت و تعویض سیم، خونریزی ندارند و نگرانی خاصی ایجاد نمی‌کنند.
ارتودنسی بعد از پیوند کلیه
- تا ۶ ماه بعد از پیوند، ارتودنسی را شروع نکنید. در ماه‌های اول، دوز داروهای سرکوب‌کننده ایمنی بالاست و خطر عفونت بیشتر است. ارتودنسی یک درمان غیرضروری است و می‌تواند صبر کند.
- داروهای ضدرد پیوند ممکن است باعث رشد بیش از حد لثه شوند، به‌خصوص سیکلوسپورین. براکت‌ها تمیز کردن دندان‌ها را سخت‌تر می‌کنند و پلاک بیشتر، این رشد لثه را تشدید می‌کند. گاهی لثه آن‌قدر بزرگ می‌شود که روی براکت‌ها را می‌پوشاند.
- اگر لثه‌هایتان در حال بزرگ شدن است، به ارتودنتیست و پزشک پیوند اطلاع دهید. گاهی پزشک می‌تواند دارو را تغییر دهد. هیچ دارویی را خودسرانه تغییر ندهید.
- زخم‌های دهانی و عفونت قارچی در این بیماران شایع‌تر است. هر زخم یا لکه سفید داخل دهان را به ارتودنتیست نشان دهید.
کشیدن دندان و مینی‌اسکرو در بیماران کلیوی
گاهی در ارتودنسی لازم است چند دندان کشیده شود یا مینی‌اسکرو (پیچ کوچک داخل استخوان) گذاشته شود. این کارها در بیماران کلیوی هم انجام‌شدنی است، ولی به هماهنگی بیشتری نیاز دارد:
- قبل از کشیدن دندان، پزشک نفرولوژیست باید وضعیت انعقاد خون و نیاز به آنتی‌بیوتیک پیشگیری را بررسی کند.
- آنتی‌بیوتیک‌ها: دوز بعضی آنتی‌بیوتیک‌ها باید بر اساس عملکرد کلیه تنظیم شود و بعضی هم برای کلیه مناسب نیستند. هیچ آنتی‌بیوتیکی را خودسرانه یا با نسخه قبلی مصرف نکنید.
- بی‌حسی موضعی دندانپزشکی در بیماران کلیوی بی‌خطر است.
- در بیماران دیالیزی، این کارها حتماً روز بعد از دیالیز انجام شود.
- بعد از کشیدن دندان، اگر خونریزی بیش از چند ساعت طول کشید، با دندانپزشک تماس بگیرید.
ارتودنسی در کودکان مبتلا به بیماری کلیوی
بیماری کلیوی در کودکی می‌تواند روی دندان‌ها و رشد فک اثر بگذارد. ارتودنتیست باید این موارد را در برنامه درمان در نظر بگیرد:
- مینای ضعیف دندان: در بسیاری از کودکان مبتلا، مینای دندان نازک‌تر یا دارای لکه است. چسباندن براکت روی مینای ضعیف دقت بیشتری می‌خواهد و این دندان‌ها بیشتر در معرض پوسیدگی هستند.
- رویش دیرتر دندان‌های دائمی: دندان‌ها ممکن است دیرتر از همسالان دربیایند. به همین دلیل، زمان شروع ارتودنسی هم ممکن است متفاوت باشد.
- رشد فک: در بعضی کودکان مبتلا، فک پایین کوچک‌تر رشد می‌کند. معاینه منظم ارتودنسی کمک می‌کند این مشکل زود تشخیص داده شود.
- تغییر رنگ دندان: مصرف قطره یا قرص آهن برای کم‌خونی ممکن است دندان‌ها را تیره کند. این تغییر رنگ با ارتودنسی ارتباطی ندارد.
مراقبت از دهان در دوران ارتودنسی بیماران کلیوی
بیماران کلیوی اغلب خشکی دهان دارند. محدودیت مصرف مایعات، داروها و خود دیالیز این خشکی را بیشتر می‌کند. خشکی دهان در کنار براکت‌ها، خطر پوسیدگی، لکه سفید و التهاب لثه را بالا می‌برد. این مراقبت‌ها را جدی بگیرید:
- بعد از هر وعده غذا مسواک بزنید و از مسواک بین‌دندانی برای تمیز کردن دور براکت‌ها استفاده کنید.
- از خمیر دندان فلورایددار معمولی استفاده کنید. ولی قرص یا قطره فلوراید را بدون نظر پزشک نفرولوژیست مصرف نکنید.
- برای خشکی دهان با نظر پزشک از جایگزین‌های بزاق استفاده کنید. آدامس بدون قند هم کمک می‌کند، ولی فقط اگر ارتودنتیست اجازه داد.
- دهان‌شویه الکل‌دار مصرف نکنید، چون خشکی دهان را بیشتر می‌کند.
- مصرف مایعات را طبق دستور نفرولوژیست رعایت کنید. برای خشکی دهان آب را جرعه‌جرعه بنوشید، نه زیاد.
- هر ۳ تا ۶ ماه برای معاینه و جرم‌گیری به دندانپزشک مراجعه کنید.
رژیم غذایی کلیوی و ارتودنسی
در روزهای اول بعد از سفت کردن سیم، بیشتر افراد غذاهای نرم می‌خورند. مشکل اینجاست که بعضی از رایج‌ترین غذاهای نرم، پتاسیم یا فسفر بالایی دارند و برای بیماران کلیوی محدودیت دارند:
| غذای نرم رایج در ارتودنسی | برای بیمار کلیوی | جایگزین مناسب‌تر (با تأیید متخصص تغذیه) |
| موز | پتاسیم بالا | کمپوت سیب یا گلابی |
| پوره سیب‌زمینی | پتاسیم بالا (مگر اینکه خیسانده و آب‌پز شود) | پوره سیب‌زمینی خیس‌شده و آب‌پز، برنج نرم |
| ماست، شیر، پنیر زیاد | فسفر بالا | مقدار محدود طبق برنامه غذایی |
| سوپ‌های آماده و کنسروی | سدیم بالا | سوپ خانگی کم‌نمک |
| آب‌میوه | پتاسیم و قند بالا | آب کم و جرعه‌جرعه |
برنامه غذایی دوران ارتودنسی را با متخصص تغذیه یا نفرولوژیست هماهنگ کنید تا هم دندان‌ها اذیت نشوند و هم رژیم کلیوی رعایت شود.
علائم خطر در ارتودنسی بیماران کلیوی
- خونریزی لثه یا محل کشیدن دندان که با فشار گاز بند نمی‌آید
- تب، ورم صورت یا چرک اطراف دندان یا لثه، به‌خصوص اگر پیوند کلیه دارید
- لکه‌های سفید داخل دهان که با مسواک پاک نمی‌شوند (احتمال عفونت قارچی)
- بزرگ شدن سریع لثه تا جایی که روی براکت‌ها را بپوشاند
- درد دندان که با مسکن مجاز کنترل نمی‌شود
با مشاهده علائم بالا، با متخصص ارتودنسی مشورت کنید.
سوالات متداول
آیا ارتودنسی به کلیه آسیب می‌زند؟
خیر. خود ارتودنسی هیچ اثری روی کلیه ندارد. تنها چیزی که می‌تواند به کلیه آسیب بزند، مصرف مسکن‌های نامناسب برای درد ارتودنسی است.
آیا ارتودنسی بیماران کلیوی طولانی‌تر است؟
در مراحل اولیه بیماری، معمولاً نه. در نارسایی پیشرفته کلیه یا مصرف طولانی کورتون، ممکن است حرکت دندان‌ها کندتر باشد و درمان چند ماه بیشتر طول بکشد.
ارتودنسی ثابت بهتر است یا نامرئی؟
هر دو ممکن است. ارتودنسی نامرئی (کلیرالاینر) چون برای مسواک زدن خارج می‌شود، تمیز نگه داشتن دندان‌ها را راحت‌تر می‌کند. این مزیت برای بیمارانی که خشکی دهان یا رشد لثه دارند اهمیت دارد. نوع درمان را ارتودنتیست بر اساس مشکل دندان‌ها تعیین می‌کند.
آیا عکس رادیولوژی دندان برای بیماران کلیوی مشکلی دارد؟
خیر. عکس‌های رادیولوژی دندان و سی‌تی‌اسکن دندانپزشکی (CBCT) ماده حاجب ندارند و برای کلیه بی‌خطرند.
اگر وسط ارتودنسی کارم به دیالیز یا پیوند برسد چه می‌شود؟
ارتودنسی معمولاً ادامه پیدا می‌کند، ولی ممکن است برای مدتی متوقف شود. در دوران پیوند و چند ماه بعد از آن، ارتودنتیست ممکن است سیم‌ها را فعال نکند تا شرایط شما پایدار شود. حتماً تغییرات درمان کلیه را به ارتودنتیست اطلاع دهید.
سخن پایانی
بیماری کلیوی مانع ارتودنسی نیست، ولی چند نکته را باید جدی گرفت. برای درد ارتودنسی هرگز ایبوپروفن و مسکن‌های مشابه مصرف نکنید و مسکن مناسب را از نفرولوژیست بپرسید. اگر دیالیز می‌شوید، جلسات ارتودنسی را روز بعد از دیالیز بگذارید. اگر پیوند کلیه انجام داده‌اید، حداقل ۶ ماه صبر کنید و مراقب رشد لثه باشید. برنامه غذایی دوران ارتودنسی را هم با رژیم کلیوی خود هماهنگ کنید. با هماهنگی ارتودنتیست و نفرولوژیست، درمان ارتودنسی در این بیماران هم ایمن و موفق انجام می‌شود.
