باکال تیوب ارتودنسی چیست؟

اگر ارتودنسی ثابت دارید، احتمالا روی دندان های آسیاب عقبی قطعه فلزی کوچکی دیده اید که با براکت های جلویی کمی فرق دارد. به این قطعه باکال تیوب یا تیوب ارتودنسی گفته می شود.

پاسخ کوتاه: باکال تیوب قطعه فلزی کوچکی است که روی سطح بیرونی دندان آسیاب نصب می شود. انتهای سیم ارتودنسی داخل آن قرار می گیرد و نیروی سیم از طریق آن به دندان های عقبی منتقل می شود. باکال تیوب یا مستقیم روی دندان چسبانده می شود یا روی یک حلقه فلزی به نام بند قرار دارد که دور دندان آسیاب نصب می شود.

در ادامه توضیح می دهیم باکال تیوب چه کاری انجام می دهد، چه انواعی دارد، با بند ارتودنسی چه فرقی دارد و اگر کنده شد چه باید کرد.

باکال تیوب چه کاری انجام می دهد؟

باکال تیوب انتهای مسیر سیم ارتودنسی است. سیم از روی براکت دندان های جلویی عبور می کند و سر آن داخل باکال تیوب دندان آسیاب قرار می گیرد. به همین دلیل، باکال تیوب نقش مهمی در کنترل کل درمان دارد.

مهم ترین کارهای باکال تیوب عبارتند از:

• نگه داشتن انتهای سیم: سیم در باکال تیوب ثابت می ماند و از جابه جا شدن یا بیرون زدن آن جلوگیری می شود.
• کنترل دندان های آسیاب: باکال تیوب با زاویه و شیب از پیش تعیین شده ساخته می شود. این طراحی به قرار گرفتن دندان آسیاب در موقعیت درست و جلوگیری از چرخش یا کج شدن آن کمک می کند.
• ایجاد نقطه اتکا: دندان های آسیاب ریشه های بزرگ تری دارند. باکال تیوب از این ویژگی استفاده می کند تا دندان های آسیاب مانند یک تکیه گاه عمل کنند و نیروی لازم برای جابه جایی دندان های دیگر فراهم شود.
• اتصال کش و فنر: بسیاری از باکال تیوب ها قلاب کوچکی دارند که کش ارتودنسی به آن وصل می شود. کش ها به اصلاح رابطه فک بالا و پایین کمک می کنند.
• اتصال دستگاه های کمکی: در برخی انواع باکال تیوب، لوله های اضافه ای وجود دارد که برای قرار دادن سیم کمکی یا دستگاه هایی مانند هدگیر استفاده می شود.

انواع باکال تیوب

باکال تیوب ها از نظر نحوه اتصال به دندان، تعداد لوله و کاربرد با هم تفاوت دارند. انتخاب نوع آن به طرح درمان و شرایط دندان های بیمار بستگی دارد.

باکال تیوب چسبی و باکال تیوب روی بند

• باکال تیوب چسبی: مانند براکت، مستقیم روی سطح بیرونی دندان آسیاب چسبانده می شود. کوچک تر است و دور دندان را نمی پوشاند.
• باکال تیوب روی بند: روی یک حلقه فلزی جوش داده می شود که دور تا دور دندان آسیاب قرار می گیرد و با سیمان مخصوص ثابت می شود. این نوع معمولا محکم تر است و زمانی استفاده می شود که به استحکام بیشتری نیاز باشد یا نصب دستگاه کمکی در برنامه درمان باشد.

باکال تیوب تک، دوتایی و سه تایی

باکال تیوب ممکن است یک یا چند لوله داشته باشد:

• تک لوله: فقط سیم اصلی ارتودنسی داخل آن قرار می گیرد. این نوع ساده ترین و رایج ترین نوع است.
• دوتایی یا سه تایی: علاوه بر لوله اصلی، یک یا دو لوله اضافه دارد که برای سیم کمکی یا دستگاه هایی مانند هدگیر استفاده می شود.

باکال تیوب کانورتیبل

باکال تیوب کانورتیبل درپوشی دارد که در صورت نیاز برداشته می شود و تیوب را به براکت تبدیل می کند. این نوع معمولا روی دندان آسیاب اول استفاده می شود؛ زیرا اگر در ادامه درمان دندان آسیاب دوم هم وارد درمان شود، سیم باید از روی آسیاب اول عبور کند و به آسیاب دوم برسد.

باکال تیوب چسبی یا بند ارتودنسی؛ کدام بهتر است؟

هیچ کدام به طور کلی بهتر نیست. باکال تیوب چسبی کوچک تر است، به لثه نزدیک نیست و تمیز کردن اطراف آن آسان تر است؛ اما احتمال کنده شدن آن بیشتر است. بند محکم تر است و برای نصب دستگاه های کمکی مناسب تر است، اما لبه آن نزدیک لثه قرار می گیرد و ممکن است التهاب لثه را بیشتر کند.

طبق مرور کاکرین سال ۲۰۱۷، احتمال کنده شدن باکال تیوب چسبی در طول درمان حدود دو برابر بند است. به همین دلیل، متخصص ارتودنسی با توجه به نیروی مورد نیاز، وضعیت لثه و طرح درمان یکی از این دو را انتخاب می کند.

باکال تیوب چطور نصب می شود؟

نصب باکال تیوب درد ندارد و به بی حسی نیاز ندارد. روش نصب به نوع تیوب بستگی دارد: تیوب چسبی مستقیم روی دندان چسبانده می شود و تیوب بندی همراه با بند فلزی دور دندان قرار می گیرد.

نصب باکال تیوب چسبی

• تمیز کردن سطح دندان: متخصص سطح بیرونی دندان آسیاب را با خمیر مخصوص پالیش می کند تا پلاک و رسوب از روی آن پاک شود.
• خشک نگه داشتن دندان: با رول پنبه یا ابزار کنار زدن گونه، دندان از بزاق دور نگه داشته می شود. اگر دندان خیس شود، چسب به خوبی نمی گیرد.
• اسید اچ: یک ژل اسیدی ملایم چند ثانیه روی دندان زده می شود و بعد شسته می شود. این کار سطح مینا را برای چسبیدن آماده می کند.
• زدن چسب و قرار دادن تیوب: کمی چسب کامپوزیتی پشت تیوب زده می شود و تیوب در جای دقیق خود روی دندان قرار می گیرد. چسب اضافه اطراف آن پاک می شود.
• سخت کردن چسب: با دستگاه نور (لایت کیور) چند ثانیه به چسب نور تابانده می شود تا سفت شود.
• کل این کار برای هر دندان معمولا چند دقیقه طول می کشد.

نصب باکال تیوب بندی

• جدا کردن دندان ها (سپراتور): چون بند باید دور تا دور دندان قرار بگیرد، چند روز قبل از نصب، کش های کوچکی به نام سپراتور بین دندان ها گذاشته می شود تا فضای کافی باز شود. در این چند روز ممکن است احساس فشار یا درد خفیف داشته باشید.
• انتخاب اندازه بند: متخصص بندی را انتخاب می کند که دقیقا اندازه دندان باشد.
• سمان کردن: داخل بند با سمان مخصوص (معمولا گلاس آینومر) پر می شود و بند روی دندان فشار داده می شود تا محکم سر جایش بنشیند. سمان اضافه پاک می شود.

بعد از نصب چه احساسی دارید؟

تا چند روز ممکن است گونه هنگام جویدن به تیوب برخورد کند یا کمی زخم شود. موم ارتودنسی این مشکل را کم می کند. احساس فشار یا حساسیت خفیف دندان هم بعد از وصل شدن سیم طبیعی است و معمولا ظرف چند روز برطرف می شود.

اگر باکال تیوب کنده شد چه کنیم؟

کنده شدن باکال تیوب اورژانسی نیست و معمولا لازم نیست همان روز به مطب بروید. با مطب تماس بگیرید و بگویید تیوب کدام دندان کنده شده تا زمان مناسب برای چسباندن دوباره را تعیین کنند. تا آن زمان، بسته به وضعیت تیوب این کارها را انجام دهید.

اگر تیوب لق شده ولی هنوز روی سیم است

تیوب را جدا نکنید و سعی نکنید آن را بچرخانید. اگر به گونه می خورد یا آن را زخم می کند، یک تکه موم ارتودنسی رویش بگذارید. تا وقتی تیوب دوباره چسبانده نشده، با آن طرف دهان غذا نجوید.

اگر تیوب کامل جدا شده

تیوب را دور نیندازید. آن را در یک پاکت یا ظرف کوچک نگه دارید و هنگام مراجعه با خودتان ببرید.

اگر سر سیم بیرون زده و گونه را زخم می کند

وقتی تیوب جدا شود، انتهای سیم ممکن است آزاد بماند و به گونه فرو برود. سر سیم را با موم ارتودنسی بپوشانید. اگر موم کمکی نکرد و تا مراجعه به مطب زمان زیادی مانده، با مطب تماس بگیرید تا راهنمایی تان کنند.

اگر بند (حلقه فلزی) لق شده

بند لق را زودتر از تیوب چسبی به متخصص نشان دهید. وقتی بند لق می شود، غذا و پلاک بین بند و دندان گیر می کند و اگر مدت زیادی بماند، احتمال پوسیدگی زیر بند بیشتر می شود.

چه زمانی اورژانسی است؟

اگر تیوب یا قطعه ای از دستگاه را قورت دادید و مشکلی ندارید، معمولا خطری ندارد. ولی با متخصص تماس بگیرید و ماجرا را بگویید. اما اگر بعد از جدا شدن قطعه دچار سرفه شدید، خس خس یا تنگی نفس شدید، ممکن است قطعه وارد راه هوایی شده باشد. در این صورت فورا به اورژانس بروید.

چه کارهایی نکنید

تیوب را با چسب های خانگی (مثل چسب قطره ای) نچسبانید. این چسب ها برای دهان ایمن نیستند و چسباندن دوباره در مطب را سخت تر می کنند.

سیم را با انبردست یا وسایل خانگی خم نکنید.

مراجعه را چند هفته عقب نیندازید. وقتی دندان آسیاب از سیم جدا باشد، روند درمان در آن ناحیه متوقف می شود و ممکن است طول کل درمان بیشتر شود.

چرا باکال تیوب کنده می شود؟

شایع ترین دلیل، جویدن خوراکی های سفت یا چسبناک است، مثل آجیل، یخ، پشمک، آدامس و تافی. باز کردن در بطری با دندان یا جویدن خودکار هم همین اثر را دارد. گاهی هم دندان های فک مقابل هنگام بستن دهان به تیوب ضربه می زند

مراقبت از باکال تیوب

باکال تیوب روی آخرین دندان های دهان قرار دارد، جایی که مسواک سخت تر به آن می رسد. به همین دلیل پلاک اطراف آن راحت جمع می شود. اگر این ناحیه خوب تمیز نشود، ممکن است بعد از برداشتن دستگاه، لکه های سفید (دمینرالیزاسیون) یا پوسیدگی روی دندان آسیاب دیده شود. چند عادت ساده این خطر را کم می کند.

مسواک زدن اطراف تیوب

بعد از هر وعده غذایی مسواک بزنید، یا دست کم صبح و شب.

مسواک را با زاویه حدود ۴۵ درجه به سمت لثه بگیرید و بالا، پایین و لبه پشتی تیوب را جداگانه تمیز کنید. لبه پشتی تیوب، رو به انتهای دهان، معمولا از قلم می افتد.

از خمیر دندان فلورایددار استفاده کنید.

اگر تیوب بندی دارید، خط اتصال بند به لثه را با دقت مسواک بزنید. این ناحیه بیشترین جمع شدن پلاک و التهاب لثه را دارد.

مطلب مفید: فلوراید تراپی با ارتودنسی

ابزارهای کمکی

• مسواک تک دسته (تک تافت): سر کوچکی دارد و برای تمیز کردن اطراف تیوب و پشت آخرین دندان مناسب است.
• مسواک بین دندانی: برای تمیز کردن زیر سیم و فاصله بین تیوب و دندان جلویی.
• واترجت (دستگاه شستشوی دهان): جایگزین مسواک نیست، ولی ذرات غذا را از اطراف تیوب و بند بیرون می آورد.
• دهانشویه فلورایددار: اگر متخصص توصیه کند، استفاده روزانه آن به محافظت از مینای اطراف تیوب کمک می کند.

مراقبت در غذا خوردن

همان خوراکی هایی که در بخش قبل گفتیم (آجیل، یخ، آدامس، تافی و غذاهای خیلی سفت) شایع ترین دلیل کنده شدن تیوب هستند. میوه و غذاهای سفت را تکه کنید و با دندان های جلو گاز نزنید. سعی کنید بیشتر با دندان هایی بجوید که فشار کمتری به تیوب می آورند.

بررسی هفتگی

هفته ای یک بار جلوی آینه نگاه کنید یا با زبان لمس کنید و ببینید تیوب لق نشده باشد. اگر حس کردید تیوب تکان می خورد یا بند جابه جا شده، طبق بخش قبل با مطب تماس بگیرید. هرچه زودتر مشکل پیدا شود، احتمال گیر کردن غذا زیر آن و آسیب به دندان کمتر است.

مراجعه منظم

در جلسات ارتودنسی، متخصص وضعیت تیوب و سلامت لثه اطراف آن را بررسی می کند. جرم گیری و معاینه دندانپزشکی را هم در طول درمان فراموش نکنید.نند. در این حالت متخصص ممکن است جای تیوب را کمی تغییر دهد یا به جای آن از بند استفاده کند.

پرسش های متداول

باکال تیوب روی کدام دندان نصب می شود؟

معمولا روی دندان های آسیاب اول بزرگ، در هر چهار طرف فک. اگر آسیاب دوم هم باید در درمان حرکت کند، روی آن هم تیوب گذاشته می شود.

فرق باکال تیوب با براکت چیست؟

براکت شیار باز دارد و سیم با کش یا گیره داخل آن نگه داشته می شود. باکال تیوب یک تونل بسته است و سر سیم از داخل آن رد می شود. تیوب محل مهار انتهای سیم است.

آیا نصب باکال تیوب درد دارد؟

نه. نصب آن بی حسی نمی خواهد. فقط ممکن است تا چند روز گونه به تیوب برخورد کند یا دندان کمی حساس شود.

آیا در ارتودنسی شفاف یا متحرک هم باکال تیوب وجود دارد؟

نه. باکال تیوب فقط در ارتودنسی ثابت (براکت و سیم) استفاده می شود. در درمان با الاینر شفاف، سیم و تیوبی وجود ندارد.

آیا باکال تیوب به مینای دندان آسیب می زند؟

خود تیوب نه. در پایان درمان، متخصص تیوب را جدا می کند و چسب باقی مانده را پالیش می کند. لکه سفید یا پوسیدگی که گاهی بعد از درمان دیده می شود، معمولا به خاطر تمیز نشدن پلاک اطراف تیوب است، نه خود تیوب.

باکال تیوب از چه جنسی است و اگر به نیکل حساسیت داشته باشم چه؟

بیشتر باکال تیوب ها از فولاد ضد زنگ ساخته می شوند که مقداری نیکل دارد. اگر به نیکل حساسیت دارید، قبل از شروع درمان به متخصص بگویید تا از تیوب های بدون نیکل یا تیتانیومی استفاده کند.

باکال تیوب چه زمانی برداشته می شود؟

در پایان درمان، همزمان با برداشتن براکت ها. بعد از آن، متخصص نگهدارنده (ریتینر) را برای حفظ نتیجه درمان تحویل می دهد.

جمع بندی

باکال تیوب قطعه کوچکی است که روی دندان های آسیاب قرار می گیرد و انتهای سیم ارتودنسی را نگه می دارد. بدون آن، سیم تکیه گاه ندارد و نیروی لازم برای حرکت دندان ها منتقل نمی شود. این قطعه یا مستقیم روی دندان چسبانده می شود یا همراه بند فلزی دور دندان قرار می گیرد. متخصص بسته به طرح درمان و وضعیت لثه یکی از این دو را انتخاب می کند.

کنده شدن تیوب اورژانسی نیست، ولی مراجعه را عقب نیندازید تا روند درمان متوقف نشود. با پرهیز از خوراکی های سفت و چسبناک و تمیز کردن دقیق اطراف تیوب، هم احتمال کنده شدن آن کم می شود و هم دندان آسیاب بعد از درمان سالم می ماند.

اگر تیوب شما لق شده یا درباره نوع تیوب و بند در درمان خود سؤال دارید، می توانید برای معاینه و مشاوره با مطب دکتر سعید قریشی تماس بگیرید.