تنفس سالم معمولاً از راه بینی انجام میشود. جایی که هوا قبل از ورود به ریهها گرم، مرطوب و فیلتر میشود. اما وقتی فرد به هر دلیل مجبور باشد از دهان نفس بکشد، این تغییر کوچک میتواند مسیر رشد فکها، نظم دندانها و حتی کیفیت خواب را تحتتأثیر قرار دهد. تنفس دهانی فقط یک عادت نیست؛ یک نشانه هشداردهنده است که میتواند به مرور زمان باعث تنگی فک بالا، جلوآمدگی دندانها و اختلال در رشد طبیعی صورت شود.
در همین نقطه است که نقش ارتودنسی اهمیت پیدا میکند. ارتودنسی تنها برای زیبایی لبخند نیست. بلکه با اصلاح ساختار فک و دندان، میتواند راه تنفس طبیعی را باز کند، به بهبود عملکرد تنفسی کمک کند و از بسیاری از مشکلات آینده جلوگیری کند. در این مقاله، رابطه مستقیم میان تنفس دهانی و ارتودنسی را بررسی میکنیم و میبینیم ارتودنسی چگونه میتواند برای این بیماران یک درمان اساسی و پیشگیرانه باشد.
تاثیر مشکلات فک و دندان روی تنفس
فکها و دندانها فقط برای جویدن و زیبایی نیستند. آنها کمک میکنند راه تنفسی درست باز بماند. اگر شکل فک یا جای دندانها درست نباشد، فضای داخل دهان تغییر میکند و ممکن است هوا نتواند راحت از بینی یا دهان رد شود. همین موضوع باعث میشود بعضی افراد هنگام خواب خروپف کنند، از راه دهان نفس بکشند یا حتی دچار اختلالات خواب شوند. مشکلات دهانی که میتوانند نفس کشیدن را سخت کنند عبارتند از:
فک بالای کوچک یا تنگ
وقتی فک بالا به اندازه کافی رشد نکرده باشد، فضای بینی هم کمتر میشود و نفس کشیدن از راه بینی سختتر میشود.
اپنبایت
در این حالت، دهان همیشه نیمه باز میماند و فرد ناخواسته از راه دهان نفس میکشد. این موضوع میتواند باعث خروپف و خشکی دهان شود.
مطلب مفید: اپن بایت چیست؟
آندربایت
آندربایت فضای پشت زبان را کم میکند و میتواند مسیر هوا را هنگام نفس کشیدن تنگتر کند.
نامرتبی یا شلوغی دندانها
وقتی دندانها به هم ریخته باشند، زبان جای درستش قرار نمیگیرد و این موضوع میتواند روی نحوه تنفس تأثیر بگذارد.
عوارض تنفس دهانی
تنفس دائم از دهان میتواند سلامت دهان، دندان و حتی کیفیت خواب شما را تحتتأثیر قرار دهد. شناخت عوارض آن و اقدام به موقع برای درمان تنفس دهانی با ارتودنسی، میتواند مشکلات جدی را پیشگیری کند.
- خشکی دهان
- افزایش پوسیدگی دندان
- خروپف
- اختلالات خواب
- ناهنجاری فک
- ناهنجاری دندانها
- کاهش اکسیژن
- خستگی در طول روز
ارتودنسی چطور به بهبود تنفس دهانی کمک میکند؟
متخصص ارتودنسی تنها برای مرتب کردن دندانها و زیباتر کردن لبخند نیست. آنها میتوانند تنفس دهانی هم با ارتودنسی اصلاح کنند. وقتی فک بالا باریک یا تنگ باشد، عبور هوا از بینی دشوار میشود و فرد مجبور میشود از دهان نفس بکشد. در چنین مواردی، دستگاههای ارتودنسی مخصوص میتوانند فک بالا را گسترش دهند و مسیر تنفس را باز کنند.
یکی از رایجترین روشها برای درمان تنفس دهانی با ارتودنسی، استفاده از دستگاههای اکسپنشن (Expansion) است. این دستگاهها فک بالا را به تدریج عریض میکنند و باعث میشوند فضای کافی برای تنفس از بینی ایجاد شود. همچنین گسترش فک به باز شدن سینوسها نیز کمک میکند و تنفس از طریق بینی را راحتتر میسازد.
بسیاری از متخصصان ارتودنسی از جمله دکتر قریشی توصیه میکنند که پس از انجام درمان، بیمار معاینه توسط متخصص گوش، حلق و بینی هم داشته باشد تا از سلامت کامل راه هوایی و جلوگیری از مشکلات احتمالی اطمینان حاصل شود.
ارتودنسی چطور میتواند تنفس و خروپف را بهتر کند؟
۱. باز کردن مسیر هوا
وقتی فک بالا کوچک یا باریک باشد، فضای دهان محدود شده و عبور هوا سخت میشود. در چنین شرایطی احتمال تنفس دهانی افزایش مییابد. در این حالت، تنفس دهانی و ارتودنسی ارتباط مستقیمی با هم دارند؛ زیرا ارتودنسی با گسترش فک و اصلاح موقعیت دندانها میتواند مسیر عبور هوا را باز کند. نتیجه این فرایند، بهبود جریان هوا و بازگشت به الگوی طبیعی و سالمِ تنفس از بینی است.
۲. کاهش تنفس دهانی و تشویق به نفس کشیدن از بینی
تنفس از دهان باعث خشکی دهان، خروپف و حتی افزایش احتمال پوسیدگی دندانها میشود. ارتودنسی با اصلاح فک و دندانها، به فرد کمک میکند بیشتر از بینی نفس بکشد و همین موضوع خروپف را کاهش داده و کیفیت خواب را بهتر میکند.
۳. کمک به درمان آپنه خواب
آپنه خواب باعث توقف موقت تنفس در طول شب میشود و یکی از دلایل آن موقعیت نامناسب فک یا دندانهاست. ارتودنسی با موارد زیر میتواند این مشکل را کاهش دهد:
- تنظیم فک برای باز کردن مسیر هوایی
- جلوگیری از عقب رفتن زبان که راه تنفس را مسدود میکند
- بهبود تنفس و افزایش کیفیت خواب
چطور بفهمیم کودک ما دچار تنفس دهانی است؟
بسیاری از مشکلات تنفسی از دوران کودکی آغاز میشود، و شناسایی به موقع تنفس دهانی میتواند از مشکلات بعدی فک، دندان و خواب جلوگیری کند. اگر کودک شما یکی از علائم زیر را دارد، بهتر است به متخصص مراجعه کنید:
- تنفس سطحی یا صدادار
- کبودی اطراف چشم
- خوابآلودگی یا گیجی در طول روز
- خشکی لبها یا دهان
- ورم لوزهها
- دندانها و فک
- بوی بد دهان
- خروپف شبانه
- کاهش رشد
اگر چند مورد از این علائم را در کودک مشاهده کردید، بهتر است هرچه سریعتر با دندانپزشک یا متخصص ارتودنسی و در صورت نیاز، پزشک گوش و حلق و بینی مشورت کنید تا راهکار مناسب برای اصلاح تنفس و جلوگیری از مشکلات بعدی ارائه شود.
سؤالات متداول درباره ارتودنسی و بهبود تنفس
آیا هر نوع ارتودنسی میتواند به بهبود تنفس کمک کند؟
نه همیشه. ارتودنسی زمانی تأثیر قابل توجهی بر تنفس دارد که شامل اصلاح فک، گسترش فک بالا یا اصلاح بایت باشد. بریسهای ساده که فقط دندانها را مرتب میکنند معمولاً تأثیر کمتری دارند.
چه مدت طول میکشد تا اثرات ارتودنسی روی تنفس مشخص شود؟
اغلب بیماران بعد از چند ماه متوجه تنفس راحتتر، کاهش خروپف و باز شدن مسیر هوایی میشوند. البته این زمان بسته به شدت مشکل متفاوت است.
آیا ارتودنسی میتواند آپنه خواب را کاملاً درمان کند؟
در موارد خفیف تا متوسط، بله. اما اگر آپنه خواب شدید باشد، ممکن است لازم باشد در کنار ارتودنسی، از درمانهای مکمل مثل دستگاه CPAP یا درمان گوش و حلق و بینی استفاده شود.
بهترین سن برای درمان تنفس دهانی با ارتودنسی چه زمانی است؟
بهترین سن ۷ تا ۱۲ سالگی است؛ چون فکها هنوز در حال رشد هستند و دستگاههای ارتودنسی سریعتر و موثرتر عمل میکنند. اما بزرگسالان هم قابل درماناند.
مطلب مفید: بهترین سن برای ارتودنسی
آیا تنفس دهانی بعد از ارتودنسی دوباره برمیگردد؟
اگر علت اصلی (مثل آلرژی، انحراف بینی یا لوزههای بزرگ) درمان نشود، امکان برگشت وجود دارد. به همین دلیل گاهی همکاری متخصص ارتودنسی و متخصص ENT ضروری است.
