آخرین بازبینی: 22 شهریور 1405
شکستگی دندان لزوماً مانع ارتودنسی نیست. در بسیاری از موارد، پس از ترمیم و اطمینان از سلامت ریشه و بافت‌های اطراف، می‌توان دندان شکسته را مانند سایر دندان‌ها حرکت داد. بااین‌حال، نوع شکستگی اهمیت زیادی دارد؛ لب‌پریدگی کوچک با شکستگی عمیقی که به عصب یا ریشه رسیده، شرایط یکسانی ندارد.
ارتودنسی با دندان شکسته معمولاً امکان‌پذیر است؛ به شرط آنکه دندان قابل حفظ باشد و پیش از شروع درمان، وضعیت عصب، ریشه، لثه، عفونت و استحکام بخش باقی‌مانده بررسی شود. گاهی ابتدا ترمیم یا درمان ریشه انجام می‌شود و ترمیم زیبایی نهایی به بعد از ارتودنسی موکول خواهد شد.
آیا همه دندان‌های شکسته را می‌توان ارتودنسی کرد؟
خیر. امکان حرکت دندان بیشتر از آنکه به ظاهر شکستگی وابسته باشد، به سلامت ریشه و بافت نگهدارنده دندان بستگی دارد. ممکن است بخش نسبتاً بزرگی از تاج شکسته باشد اما ریشه سالم و دندان قابل بازسازی باشد. در مقابل، یک ترک ظاهراً کوچک ممکن است تا عمق ریشه امتداد پیدا کرده و پیش‌آگهی دندان را ضعیف کند.
به همین دلیل، متخصص ارتودنسی پیش از شروع درمان باید علت، محل و عمق شکستگی را بررسی کند. در شکستگی‌های عمیق ممکن است همکاری دندانپزشک ترمیمی یا متخصص درمان ریشه نیز لازم باشد.
| وضعیت دندان | امکان ارتودنسی |
|---|---|
| لب‌پریدگی محدود مینا | معمولاً بله |
| شکستگی تاج بدون آسیب عصب | پس از ترمیم لازم |
| شکستگی همراه با آسیب عصب | پس از درمان عصب |
| دندان عصب‌کشی‌شده و بدون عفونت | معمولاً بله |
| دندان روکش‌شده | معمولاً بله |
| شکستگی ریشه | مشروط به محل و شدت شکستگی |
| ترک عمودی عمیق یا دندان غیرقابل‌ترمیم | معمولاً خیر |
دندان شکسته را قبل از ارتودنسی ترمیم کنیم یا بعد از آن؟
زمان ترمیم به هدف درمان بستگی دارد. درمان‌هایی که برای حفظ سلامت و استحکام دندان ضروری‌اند باید پیش از شروع ارتودنسی انجام شوند؛ اما بعضی اصلاحات زیبایی را می‌توان تا پایان مرتب‌شدن دندان‌ها به تعویق انداخت.
اگر دندان پوسیدگی فعال، لبه تیز، درد، عفونت، ترمیم لق یا شکستگی عمیق داشته باشد، ابتدا باید مشکل آن برطرف شود. نصب براکت روی دندانی که هنوز وضعیت پایداری ندارد، ممکن است درمان را با اختلال روبه‌رو کند.
در مقابل، اگر فقط بخش کوچکی از لبه دندان شکسته و عصب و عاج در معرض آسیب نباشند، ممکن است دندانپزشک یک ترمیم موقت انجام دهد و بازسازی نهایی شکل دندان را به بعد از ارتودنسی موکول کند. در آن زمان موقعیت دندان‌ها مشخص شده و می‌توان اندازه، فرم و تماس میان دندان‌ها را دقیق‌تر اصلاح کرد.
چه درمان‌هایی ممکن است قبل از ارتودنسی لازم باشند؟
با توجه به شدت آسیب، ممکن است یکی از درمان‌های زیر پیش از نصب براکت یا شروع الاینر انجام شود:
- صاف‌کردن لبه تیز دندان
- ترمیم شکستگی با کامپوزیت
- درمان پوسیدگی
- درمان ریشه
- بازسازی تاج دندان
- نصب روکش موقت یا دائمی
- درمان عفونت یا بیماری لثه
- تثبیت دندان لق‌شده بر اثر ضربه
لزومی ندارد تمام بیماران این مراحل را طی کنند. انتخاب درمان پس از معاینه و تصویربرداری انجام می‌شود.
ارتودنسی دندان دارای شکستگی ریشه
شکستگی ریشه با شکستگی معمولی تاج متفاوت است و به بررسی دقیق‌تری نیاز دارد. محل شکستگی، میزان لقی، طول بخش سالم ریشه، وضعیت عصب و نحوه ترمیم بافت‌ها در تصمیم‌گیری مؤثرند.
در برخی موارد، دندان پس از تثبیت و طی دوره ترمیم می‌تواند با نیروهای کنترل‌شده حرکت داده شود. اما اگر قسمت سالم ریشه کوتاه باشد، حرکت ارتودنسی ممکن است لقی دندان را افزایش دهد یا نسبت تاج به ریشه را نامناسب‌تر کند.
راهنمای انجمن ارتودنسی بریتانیا توصیه می‌کند حرکت دندان دارای شکستگی ریشه تا ترمیم مناسب بافت و موفقیت درمان‌های لازم به تعویق بیفتد. این راهنما همچنین بر ارزیابی خطر لقی و کاهش دوام دندان تأکید دارد.
برای شروع ارتودنسی پس از ضربه نمی‌توان یک فاصله ثابت، مانند سه یا شش ماه، برای همه بیماران تعیین کرد. زمان مناسب به نوع آسیب، بلوغ ریشه، وضعیت عصب و نتیجه پیگیری‌های بالینی و رادیوگرافی بستگی دارد.
چه زمانی ارتودنسی دندان شکسته امکان‌پذیر نیست؟
در بعضی شرایط، واردکردن دندان شکسته به درمان ارتودنسی منطقی یا ایمن نیست. مهم‌ترین موارد عبارت‌اند از:
- ترک عمودی عمیق ریشه
- شکستگی غیرقابل‌ترمیم تاج و ریشه
- عفونت فعال و درمان‌نشده
- تحلیل شدید ریشه
- لقی زیاد دندان
- ازدست‌رفتن گسترده استخوان نگهدارنده
- باقی‌نماندن بافت کافی برای بازسازی دندان
- پیش‌آگهی ضعیف دندان پس از ضربه
وجود یکی از این موارد همیشه به معنای کشیدن قطعی دندان نیست. تصمیم نهایی پس از معاینه، تصویربرداری و بررسی امکان درمان‌های محافظه‌کارانه گرفته می‌شود.
آیا ارتودنسی می‌تواند به حفظ دندان شکسته کمک کند؟
گاهی ارتودنسی بخشی از درمان دندان شکسته است. اگر شکستگی تا زیر لثه امتداد داشته باشد اما ریشه هنوز سالم و به‌اندازه کافی بلند باشد، می‌توان با روشی به نام «اکستروژن ارتودنتیک»، بخشی از ریشه را به‌آرامی به سمت بیرون حرکت داد.
با نمایان‌شدن قسمت سالم دندان، دندانپزشک فضای مناسب‌تری برای ترمیم یا ساخت روکش پیدا می‌کند. این روش می‌تواند در بعضی بیماران به حفظ دندانی کمک کند که در غیر این صورت ممکن بود کشیده شود.
امکان انجام اکستروژن به محل شکستگی، طول ریشه، وضعیت استخوان و لثه و نسبت نهایی تاج به ریشه بستگی دارد. تصمیم‌گیری درباره آن معمولاً با همکاری متخصص ارتودنسی، متخصص درمان ریشه و دندانپزشک ترمیمی انجام می‌شود.
اگر دندان شکسته قابل حفظ نباشد چه می‌شود؟
اگر معاینه نشان دهد دندان قابل نگهداری نیست، ممکن است کشیدن آن در طرح درمان قرار بگیرد. پس از کشیدن دندان، دو مسیر اصلی وجود دارد:
- فضای خالی با حرکت دندان‌های مجاور بسته شود؛
- فضای مناسب برای کاشت ایمپلنت یا ساخت پروتز حفظ شود.
انتخاب میان این دو روش به محل دندان، میزان شلوغی، وضعیت فک‌ها، سن بیمار و طرح نهایی درمان بستگی دارد. اگر بیمار هنوز در سن رشد باشد، زمان کاشت ایمپلنت نیز باید با دقت برنامه‌ریزی شود؛ زیرا ایمپلنت مانند دندان طبیعی با رشد فک یا نیروی ارتودنسی حرکت نمی‌کند.
اگر دندان هنگام ارتودنسی بشکند چه کنیم؟
شکستن دندان در طول درمان را نباید تا جلسه بعدی نادیده گرفت. اگر قطعه‌ای از دندان جدا شده است، آن را دور نیندازید و برای چسباندن آن از چسب‌های خانگی استفاده نکنید.
اقدامات مناسب عبارت‌اند از:
- قطعه شکسته را در شیر یا بزاق نگهداری کنید؛
- با سمت آسیب‌دیده غذا نجوید؛
- دندان، براکت یا سیم را دستکاری نکنید؛
- با متخصص ارتودنسی و دندانپزشک تماس بگیرید؛
- در صورت درد شدید، تورم، خونریزی یا لقی دندان، سریع‌تر مراجعه کنید.
در بعضی شکستگی‌ها امکان اتصال مجدد قطعه وجود دارد. NHS نیز توصیه می‌کند قطعه جداشده در شیر یا بزاق نگهداری و همراه بیمار نزد دندانپزشک برده شود.
توصیه متخصص
دکتر سعید قریشی، رتبه اول بورد تخصصی کشور درباره این موضوع توصیه می کنند:
اگر دندان شکسته دارید، ابتدا طرح کامل درمان را مشخص کنید و سپس برای روکش یا ترمیم نهایی تصمیم بگیرید. انجام یک ترمیم دائمی بدون توجه به حرکت آینده دندان ممکن است باعث شود پس از ارتودنسی، شکل روکش، تماس دندان‌ها یا خط لثه نیاز به اصلاح مجدد داشته باشد.
بهترین نتیجه زمانی به دست می‌آید که متخصص ارتودنسی و دندانپزشک ترمیمی از ابتدا درباره ترتیب درمان توافق کنند. در شکستگی‌های عمیق، آسیب عصب یا سابقه ضربه شدید، نظر متخصص درمان ریشه نیز اهمیت دارد.
جمع‌بندی
وجود دندان شکسته معمولاً مانع ارتودنسی نیست. اگر ریشه و بافت‌های نگهدارنده سالم باشند و دندان قابلیت بازسازی داشته باشد، می‌توان پس از انجام درمان‌های ضروری، ارتودنسی را آغاز کرد.
در شکستگی‌های سطحی ممکن است یک ترمیم ساده کافی باشد؛ اما شکستگی ریشه، عفونت یا آسیب عصب به بررسی و درمان دقیق‌تری نیاز دارد. تعیین ترتیب درست ترمیم و ارتودنسی، مهم‌ترین عامل برای حفظ دندان و رسیدن به نتیجه‌ای پایدار است.
منبع:
