کوادهلیکس در ارتودنسی چیست؟

کوادهلیکس (Quad Helix) یک دستگاه ارتودنسی ثابت برای پهن کردن فک بالاست. این دستگاه از یک سیم فلزی با چهار حلقه فنری ساخته شده که به دندان های آسیاب بالا وصل می شود و پشت دندان ها، نزدیک سقف دهان قرار می گیرد. سیم با فشار ملایم و پیوسته، دندان های عقب را به سمت بیرون هل می دهد و قوس فک بالا را پهن می کند. کوادهلیکس بیشتر برای اصلاح کراس بایت خلفی در کودکان ۷ تا ۱۱ ساله استفاده می شود و در این سن، نسبت به پلاک متحرک نتیجه بهتری دارد و درمان را کوتاه تر می کند.

کوادهلیکس چطور کار می کند؟

اجزای دستگاه

• کوادهلیکس سه بخش اصلی دارد:
• بندها: دو حلقه فلزی که دور دندان های آسیاب اول بالا، در دو طرف فک، چسبانده می شوند و تکیه گاه دستگاه هستند.
• سیم اصلی و چهار حلقه فنری: سیم پشت دندان ها و نزدیک سقف دهان قرار می گیرد و چهار حلقه دارد، دو حلقه جلو و دو حلقه عقب. همین حلقه ها به سیم حالت فنری می دهند و باعث می شوند نیرو ملایم و یکنواخت وارد شود.
• بازوهای جانبی: دو امتداد سیم که در هر طرف، پشت دندان های کناری قرار می گیرند و فشار را به آن ها هم منتقل می کنند.

چطور فک را پهن می کند؟

ارتودنتیست قبل از نصب، سیم را کمی پهن تر از عرض فعلی فک تنظیم می کند. وقتی دستگاه در دهان قرار می گیرد، سیم مثل یک فنر فشرده تمایل دارد به شکل اولش برگردد و به آرامی دندان های عقب را به سمت بیرون هل می دهد. این فشار در طول چند ماه، قوس فک بالا را پهن می کند.

در جلسات کنترل، ارتودنتیست سیم را دوباره تنظیم (فعال) می کند تا نیرو ادامه پیدا کند. برخلاف بعضی وسیع کننده ها، کوادهلیکس پیچ ندارد و والدین لازم نیست کاری انجام دهند.

پهن شدن دندانی یا استخوانی؟

کوادهلیکس بیشتر دندان ها را به سمت بیرون حرکت می دهد، یعنی پهن شدن بیشتر «دندانی» است. در کودکان کم سن، چون درز وسط سقف دهان هنوز کاملا جوش نخورده، ممکن است کمی پهن شدن استخوانی هم اتفاق بیفتد. اگر باریکی فک شدید و استخوانی باشد، ارتودنتیست معمولا وسیع کننده های سریع مثل هایرکس را ترجیح می دهد.

کاری فراتر از پهن کردن

چون نیروی کوادهلیکس قابل تنظیم است، ارتودنتیست می تواند با آن دندان های آسیاب چرخیده را هم به حالت درست برگرداند. این کار گاهی برای ایجاد فضای بیشتر در فک لازم است.

کوادهلیکس برای چه مشکلاتی استفاده می شود؟

کراس بایت خلفی

شایع ترین دلیل استفاده از کوادهلیکس است. در کراس بایت خلفی، وقتی کودک دهانش را می بندد، دندان های عقب بالا به جای اینکه کمی بیرون تر از دندان های پایین باشند، داخل آن ها قرار می گیرند. این مشکل ممکن است یک طرفه یا دو طرفه باشد. در کراس بایت یک طرفه، کودک اغلب فک پایین را هنگام بستن دهان به یک طرف می لغزاند. اگر این وضعیت درمان نشود، ممکن است رشد فک نامتقارن شود.

فک بالای باریک و کمبود فضا

وقتی فک بالا باریک باشد، گاهی جای کافی برای رویش همه دندان های دائمی وجود ندارد و دندان ها نامرتب یا روی هم رویش پیدا می کنند. پهن کردن فک با کوادهلیکس می تواند بخشی از این فضا را ایجاد کند و نیاز به کشیدن دندان را کم کند.

چرخش دندان های آسیاب

گاهی دندان های آسیاب اول بالا به سمت داخل چرخیده اند و فضای بیشتری از قوس فک را اشغال می کنند. کوادهلیکس می تواند آن ها را به حالت درست برگرداند و فضا آزاد کند.

مکیدن انگشت

نوعی کوادهلیکس وجود دارد که یک شبکه سیمی کوچک (کریب) در جلوی آن قرار دارد. این شبکه مکیدن انگشت را ناخوشایند می کند و به ترک این عادت کمک می کند. همزمان فک بالا را هم که اغلب در این کودکان باریک شده، پهن می کند.

مطلب مفید: عوارض مکیدن انگشت در کودکان

شکاف کام

در کودکانی که شکاف لب و کام دارند، فک بالا معمولا باریک است. کوادهلیکس یکی از دستگاه های رایج برای پهن کردن فک در این کودکان است، چون نیروی آن ملایم است و انعطاف بیشتری در تنظیم دارد.

کوادهلیکس برای چه سنی مناسب است؟

کوادهلیکس بیشتر برای کودکان ۷ تا ۱۱ ساله استفاده می شود، یعنی دوره ای که دندان های شیری و دائمی با هم در دهان هستند. بیشترین شواهد علمی درباره اثربخشی کوادهلیکس هم مربوط به همین سن است. در این دوره فک هنوز در حال رشد است و اصلاح کراس بایت آسان تر انجام می شود و پایدارتر می ماند.

کودکان کم سن تر

در کودکان ۴ تا ۶ ساله هم گاهی از کوادهلیکس استفاده می شود، به خصوص وقتی کراس بایت یک طرفه باعث شده کودک فک پایین را هنگام بستن دهان به یک طرف بلغزاند. درمان زودهنگام در این موارد کمک می کند فک به طور متقارن رشد کند.

نوجوانان و بزرگسالان

کوادهلیکس در نوجوانان و بزرگسالان هم قابل استفاده است، ولی نتیجه آن متفاوت است. بعد از بلوغ، درز وسط سقف دهان به تدریج جوش می خورد و دستگاه فقط می تواند دندان ها را به سمت بیرون حرکت دهد، نه استخوان فک را. اگر باریکی فک در بزرگسالان استخوانی و شدید باشد، معمولا روش های دیگری مثل وسیع کننده های متکی به پیچ استخوانی یا جراحی لازم است.

چه زمانی برای معاینه مراجعه کنیم؟

انجمن ارتودنسی آمریکا توصیه می کند اولین معاینه ارتودنسی حدود ۷ سالگی انجام شود. اگر قبل از آن متوجه شدید دندان های عقب بالای کودک هنگام بستن دهان داخل دندان های پایین قرار می گیرند، یا فک پایین هنگام بستن دهان به یک طرف می رود، زودتر مراجعه کنید.

کوادهلیکس یا هایرکس یا پلاک متحرک؟

کوادهلیکس تنها دستگاه پهن کردن فک بالا نیست. دو گزینه رایج دیگر هایرکس و پلاک متحرک هستند. انتخاب بین آن ها به شدت باریکی فک، سن کودک و میزان همکاری او بستگی دارد.

کوادهلیکس در برابر پلاک متحرک

پلاک متحرک یک صفحه آکریلی با پیچ وسط است که کودک خودش آن را در دهان می گذارد و برمی دارد. مزیتش این است که برای مسواک زدن و غذا خوردن بیرون آورده می شود. ولی فقط وقتی جواب می دهد که کودک تقریبا تمام شبانه روز آن را بگذارد.

در مقایسه های علمی، کوادهلیکس در اصلاح کراس بایت کودکان ۷ تا ۱۱ ساله مؤثرتر بوده است. فک را حدود ۱.۵ میلی متر بیشتر پهن کرده و درمان را به طور متوسط حدود ۳ ماه کوتاه تر کرده است. دلیل اصلی این تفاوت این است که کوادهلیکس ثابت است و به همکاری کودک وابسته نیست.

کوادهلیکس در برابر هایرکس

هایرکس هم ثابت است، ولی به جای سیم فنری یک پیچ وسط سقف دهان دارد که والدین طبق دستور ارتودنتیست، معمولا روزانه، با یک کلید کوچک می چرخانند. تفاوت های اصلی:

• سرعت: هایرکس فک را در چند هفته پهن می کند. کوادهلیکس این کار را آرام تر و در چند ماه انجام می دهد.
• اثر روی استخوان: هایرکس درز وسط سقف دهان را باز می کند و پهن شدن بیشتر استخوانی است. کوادهلیکس بیشتر دندان ها را حرکت می دهد.
• نقش والدین: در هایرکس، والدین باید پیچ را بچرخانند. در کوادهلیکس همه تنظیم ها در مطب انجام می شود.
• راحتی: کوادهلیکس حجم کمتری دارد و فضای بیشتری برای زبان باقی می گذارد.

به طور کلی، برای کراس بایت ها و باریکی های خفیف تا متوسط در کودکان، کوادهلیکس انتخاب رایجی است. برای باریکی شدید و استخوانی، یا در کودکان بزرگ تر، معمولا هایرکس ترجیح داده می شود.

مراحل درمان با کوادهلیکس

۱. معاینه و ثبت مدارک

ارتودنتیست دهان کودک را معاینه می کند و معمولا عکس، رادیوگرافی و قالب یا اسکن دیجیتال دندان ها را تهیه می کند. این مدارک برای تشخیص نوع و شدت باریکی فک و طراحی دستگاه لازم است.

۲. گذاشتن سپراتور

چون بندهای کوادهلیکس باید دور دندان های آسیاب قرار بگیرند، معمولا حدود یک هفته قبل از نصب، کش های کوچکی به نام سپراتور بین دندان ها گذاشته می شود تا فضای کافی باز شود. در این چند روز احساس فشار یا درد خفیف هنگام جویدن طبیعی است.

۳. نصب دستگاه

ارتودنتیست سپراتورها را برمی دارد، بندها را روی دندان های آسیاب امتحان می کند و دستگاه را که از قبل کمی پهن تر از فک تنظیم شده، با سمان مخصوص روی دندان ها می چسباند. نصب درد ندارد و به بی حسی نیاز ندارد.

۴. فعال سازی در جلسات کنترل

هر چند هفته یک بار (معمولا هر ۴ تا ۶ هفته)، ارتودنتیست سیم را دوباره تنظیم می کند تا پهن شدن فک ادامه پیدا کند. گاهی این کار داخل دهان انجام می شود و گاهی دستگاه برای تنظیم برداشته و دوباره چسبانده می شود.

۵. دوره فعال

مرحله پهن کردن فک معمولا چند ماه طول می کشد. ارتودنتیست معمولا فک را کمی بیشتر از حد لازم پهن می کند، چون بخشی از این پهن شدگی بعد از درمان برمی گردد.

۶. دوره نگهداری

بعد از رسیدن به عرض مطلوب، دستگاه دیگر فعال نمی شود ولی چند ماه دیگر در دهان می ماند تا استخوان و بافت های اطراف دندان ها در موقعیت جدید تثبیت شوند. برداشتن زودهنگام دستگاه، احتمال برگشت کراس بایت را بیشتر می کند.

۷. برداشتن دستگاه و مرحله بعد

در پایان، ارتودنتیست دستگاه را برمی دارد. بسته به شرایط کودک، ممکن است درمان همین جا تمام شود، یک نگهدارنده گذاشته شود، یا در آینده مرحله دوم درمان با براکت لازم باشد.

روزهای اول با کوادهلیکس

بیشتر کودکان ظرف یک تا دو هفته به کوادهلیکس عادت می کنند. در این مدت این تغییرات طبیعی هستند:

• حس عجیب در دهان: زبان مدام به دستگاه برخورد می کند و کودک ممکن است حس کند چیز بزرگی در دهانش است. این حس معمولا در چند روز کم می شود.
• تغییر در صحبت کردن: تلفظ بعضی حروف، مثل «س» و «ش»، ممکن است در روزهای اول کمی تغییر کند. با صحبت کردن و بلند خواندن، کودک زودتر عادت می کند.
• فشار یا درد خفیف دندان ها: دندان های آسیاب ممکن است تا چند روز بعد از نصب و بعد از هر فعال سازی حساس باشند. مسکن معمولی کودکان، طبق دستور ارتودنتیست، کمک می کند.
• زخم شدن زبان: گاهی زبان در محل تماس با سیم کمی قرمز یا زخم می شود. اگر بعد از یک هفته بهتر نشد، به ارتودنتیست بگویید.
• افزایش بزاق: در روزهای اول بزاق دهان بیشتر می شود و بعد به حالت عادی برمی گردد.
• غذا خوردن: چند روز اول غذاهای نرم مثل سوپ، ماکارونی و ماست راحت تر است. بعد از عادت کردن، کودک می تواند غذای معمولی بخورد.

مراقبت از کوادهلیکس

تمیز کردن

• صبح و شب مسواک بزنید و تا وقتی کودک کوچک است، خودتان مسواکش را بزنید یا بعد از او دوباره مسواک بزنید.
• بندهای دور آسیاب ها را دقیق تمیز کنید، به خصوص محل اتصال بند به لثه. بیشترین پلاک همین جا جمع می شود.
• زیر سیم هم مهم است. ذرات غذا بین سیم و سقف دهان گیر می کند. با یک مسواک بین دندانی یا مسواک کوچک آن را تمیز کنید. واترجت هم برای بیرون آوردن ذرات غذا کمک می کند.
• خمیر دندان فلورایددار استفاده کنید تا دندان های اطراف بندها در برابر پوسیدگی محافظت شوند.

تغذیه

• خوراکی های چسبناک مثل تافی، آدامس و پشمک ممکن است دور سیم بپیچند یا بند را از جا بکنند.
• خوراکی های خیلی سفت مثل آجیل، یخ و ذرت بوداده ممکن است سیم را خم کنند.
• شیرینی و نوشیدنی های شیرین را کم کنید، چون پلاک اطراف بندها راحت تر باعث پوسیدگی می شود.

عادت ها

• کودک را تشویق کنید با زبان یا انگشت سیم را فشار ندهد و با آن بازی نکند.
• از جویدن مداد، خودکار یا ناخن پرهیز شود.

چه زمانی با مطب تماس بگیرید؟

• دستگاه لق شده، سیم خم شده یا بند از دندان جدا شده است.
• سیم به لثه یا سقف دهان فرو رفته و زخم ایجاد کرده است.
• درد یا زخم زبان بعد از یک هفته بهتر نشده است.

تا زمان مراجعه، اگر قسمتی از سیم آزار می دهد، روی آن موم ارتودنسی بگذارید. هرگز سعی نکنید دستگاه را خودتان خم کنید یا بیرون بیاورید.

عوارض و مشکلات احتمالی

کوادهلیکس دستگاه کم عارضه ای است و بیشتر مشکلات آن با مراجعه به موقع حل می شوند:

• لق شدن یا کنده شدن بند: شایع ترین مشکل است و معمولا به خاطر خوراکی های سفت یا چسبناک پیش می آید. بند لق باید زود دوباره چسبانده شود تا غذا زیر آن گیر نکند.
• لکه سفید یا پوسیدگی اطراف بندها: اگر اطراف بندها خوب تمیز نشود، ممکن است روی دندان های آسیاب لکه سفید یا پوسیدگی ایجاد شود.
• زخم زبان یا سقف دهان: معمولا در روزهای اول است و خودبه خود بهتر می شود. اگر ادامه پیدا کند، ارتودنتیست سیم را تنظیم می کند.
• کج شدن دندان های آسیاب: چون کوادهلیکس بیشتر دندان ها را حرکت می دهد، ممکن است آسیاب ها کمی به سمت گونه خم شوند. ارتودنتیست در جلسات کنترل این موضوع را بررسی و نیرو را تنظیم می کند.
• برگشت کراس بایت: اگر دوره نگهداری کامل نشود یا دستگاه زود برداشته شود، احتمال برگشت مشکل بیشتر است.

پرسش های متداول

آیا کوادهلیکس درد دارد؟

نه، نصب آن درد ندارد و به بی حسی نیاز ندارد. تا چند روز بعد از نصب و بعد از هر فعال سازی، فشار یا حساسیت خفیف دندان ها طبیعی است.

کوادهلیکس چقدر در دهان می ماند؟

معمولا بین چند ماه تا حدود یک سال، شامل دوره پهن کردن و دوره نگهداری. مدت دقیق به شدت باریکی فک بستگی دارد و ارتودنتیست آن را تعیین می کند.

آیا کوادهلیکس متحرک است؟

نه. کوادهلیکس روی دندان ها چسبانده می شود و فقط ارتودنتیست می تواند آن را بردارد. به همین دلیل نتیجه آن به همکاری کودک در گذاشتن دستگاه وابسته نیست.

آیا می توان همزمان با کوادهلیکس براکت هم داشت؟

بله. کوادهلیکس پشت دندان ها قرار دارد و می تواند همزمان با براکت استفاده شود. گاهی ارتودنتیست هر دو را با هم به کار می برد تا هم فک پهن شود و هم دندان ها مرتب شوند.

آیا کوادهلیکس ظاهر صورت را تغییر می دهد؟

تغییر محسوسی در فرم صورت ایجاد نمی کند. ولی با پهن شدن قوس فک بالا، لبخند ممکن است پرتر به نظر برسد و فضای تاریک گوشه های لبخند کمتر شود.

اگر کوادهلیکس کنده یا شکسته شد چه کنیم؟

دستگاه را نگه دارید و با مطب تماس بگیرید. اگر هنوز در دهان است ولی سیم آزار می دهد، روی آن موم ارتودنسی بگذارید. سعی نکنید آن را خودتان خم کنید یا بیرون بیاورید.

جمع بندی

کوادهلیکس یک دستگاه ثابت و ساده برای پهن کردن فک بالاست. یک سیم فنری با چهار حلقه، با فشار ملایم و پیوسته، دندان های عقب را به سمت بیرون حرکت می دهد. بهترین سن استفاده از آن ۷ تا ۱۱ سالگی است و رایج ترین کاربردش اصلاح کراس بایت خلفی است. در این سن، نسبت به پلاک متحرک نتیجه بهتری دارد و چون ثابت است، به همکاری کودک در گذاشتن دستگاه وابسته نیست.

درمان معمولا چند ماه طول می کشد و بعد از رسیدن به عرض مطلوب، دستگاه مدتی برای تثبیت در دهان می ماند. بهداشت دقیق اطراف بندها، پرهیز از خوراکی های سفت و چسبناک و مراجعه منظم، مهم ترین عوامل موفقیت درمان هستند.

اگر متوجه شده اید دندان های عقب فرزندتان هنگام بستن دهان داخل دندان های پایین قرار می گیرند، یا فک او باریک به نظر می رسد، برای معاینه و مشاوره با مطب دکتر سعید قریشی تماس بگیرید.