خار ارتودنسی یا خار زبان یکی از وسایل کمکی ارتودنسی است که برای اصلاح عادت فشار دادن زبان به دندان های جلو استفاده می شود. این وسیله روی سطح داخلی دندان های جلویی، معمولا به دستگاه ارتودنسی ثابت متصل می شود و مانع از تماس مستقیم زبان با دندان ها می شود.
در حالت طبیعی، زبان هنگام استراحت در سقف دهان و پشت دندان های جلویی قرار می گیرد و هنگام بلع نیز فشار غیرطبیعی به دندان ها وارد نمی کند. اما در برخی افراد، زبان هنگام صحبت کردن، بلع یا حتی در حالت استراحت به دندان های جلویی فشار می آورد. این عادت که به آن یا فشار زبان گفته می شود، به مرور زمان می تواند باعث جلو آمدن دندان ها، ایجاد یا تشدید اپن بایت و حتی بازگشت نتایج درمان ارتودنسی شود.
به همین دلیل، متخصص ارتودنسی در برخی بیماران از خار زبان استفاده می کند. این وسیله مانند یک مانع کوچک عمل می کند و اجازه نمی دهد زبان به دندان های جلویی فشار وارد کند. در نتیجه، زبان به تدریج به قرار گرفتن در موقعیت صحیح عادت می کند و احتمال بازگشت ناهنجاری پس از درمان ارتودنسی کاهش پیدا می کند.
البته خار ارتودنسی فقط یک مانع فیزیکی نیست، بلکه به اصلاح عادت عملکردی زبان نیز کمک می کند. بیشتر بیماران پس از چند هفته به وجود آن عادت می کنند و زبان به صورت طبیعی در موقعیت صحیح قرار می گیرد.
در ادامه این مقاله تایید شده توسط بهترین متخصص ارتودنسی قم، با انواع خار ارتودنسی، نحوه نصب و مدت زمان لازم آشنا خواهید شد.
انواع خار ارتودنسی
خار ارتودنسی در مدل های مختلفی طراحی می شود و متخصص ارتودنسی با توجه به سن بیمار، شدت عادت فشار زبان و شرایط دهان، مناسب ترین نوع را انتخاب می کند. به طور کلی، این وسیله از دو نظر دسته بندی می شود.
انواع خار زبان بر اساس نحوه نصب
خار زبان ثابت
خار زبان ثابت به دندان های عقبی (مولرها) متصل می شود و بیمار امکان خارج کردن آن را ندارد. به همین دلیل، این وسیله به صورت 24 ساعته در دهان باقی می ماند و به طور مداوم از فشار زبان به دندان های جلویی جلوگیری می کند. این نوع معمولا برای کودکان، نوجوانان یا افرادی که همکاری کافی برای استفاده از دستگاه متحرک ندارند، انتخاب می شود.
خار زبان متحرک
خار زبان متحرک مانند پلاک های ارتودنسی قابل خارج کردن است و بیمار می تواند هنگام غذا خوردن یا مسواک زدن آن را از دهان خارج کند. اگرچه تمیز کردن آن راحت تر است، اما موفقیت درمان به استفاده منظم بیمار بستگی دارد؛ به همین دلیل در بسیاری از موارد، متخصص ارتودنسی نوع ثابت را ترجیح می دهد.
انواع خار زبان بر اساس طراحی
خار قفسی
رایج ترین نوع خار ارتودنسی است که از چند میله فلزی تشکیل شده و مانند یک قفس کوچک پشت دندان های جلویی قرار می گیرد. این طراحی مانع تماس مستقیم زبان با دندان ها شده و به اصلاح عادت فشار زبان کمک می کند.
خار قفسی صاف
عملکرد این مدل مشابه خار قفسی است، اما طراحی ظریف تر و کم حجم تری دارد. به همین دلیل، بسیاری از بیماران در روزهای اول راحت تر با آن کنار می آیند.
خار چنگالی
این مدل دارای چند شاخه فلزی کوتاه است و علاوه بر جلوگیری از فشار زبان، برای ترک عادت مکیدن انگشت نیز کاربرد دارد. به دلیل طراحی خاص آن، معمولا فقط در شرایطی که متخصص ارتودنسی تشخیص دهد استفاده می شود.
خار غلتکی
در این مدل، یک غلتک کوچک روی دستگاه قرار دارد که بیمار می تواند آن را با زبان حرکت دهد. این کار باعث می شود توجه زبان از فشار آوردن به دندان های جلویی یا مکیدن انگشت منحرف شود. خار غلتکی بیشتر برای کودکان کاربرد دارد و معمولا تحمل آن نسبت به برخی مدل های دیگر راحت تر است.
انتخاب نوع خار ارتودنسی به عواملی مانند سن بیمار، علت ایجاد فشار زبان، شدت ناهنجاری و نظر متخصص ارتودنسی بستگی دارد. به همین دلیل، هیچ مدل ثابتی برای همه بیماران مناسب نیست و تصمیم نهایی باید پس از معاینه و بررسی شرایط دهان و دندان گرفته شود.
نحوه نصب خار زبان
نصب خار زبان یک روش ساده و بدون جراحی است که معمولا در یک جلسه توسط متخصص ارتودنسی انجام می شود. در نوع ثابت، دو باند فلزی روی دندان های آسیاب قرار می گیرد و یک سیم فلزی، خار زبان را پشت دندان های جلویی نگه می دارد تا از فشار زبان به دندان ها جلوگیری کند.
در نوع متحرک، دستگاه مانند پلاک ارتودنسی قابل خارج کردن است و بیمار می تواند آن را هنگام غذا خوردن یا مسواک زدن از دهان خارج کرده و طبق دستور پزشک دوباره استفاده کند.
فرایند نصب معمولا بدون درد است و تنها چند دقیقه طول می کشد. ممکن است در روزهای اول کمی احساس ناراحتی یا سختی هنگام صحبت کردن و غذا خوردن داشته باشید، اما بیشتر افراد در مدت کوتاهی به وجود دستگاه عادت می کنند.
پس از نصب، متخصص ارتودنسی نحوه مراقبت و رعایت بهداشت دهان را توضیح می دهد و در جلسات بعدی روند درمان و اصلاح عادت فشار زبان را بررسی می کند.
مدت زمان استفاده از خار زبان
مدت زمان استفاده از خار زبان برای همه افراد یکسان نیست و به عواملی مانند شدت عادت فشار زبان، سن بیمار، میزان همکاری او و برنامه درمان ارتودنسی بستگی دارد. به همین دلیل، متخصص ارتودنسی پس از معاینه، مدت زمان مناسب را برای هر بیمار مشخص می کند.
در بیشتر موارد، خار زبان چند ماه در دهان باقی می ماند تا زبان به قرار گرفتن در موقعیت صحیح عادت کند. البته در برخی بیماران ممکن است این مدت کوتاه تر یا طولانی تر باشد.
نکته مهم این است که خار زبان نباید بدون نظر متخصص ارتودنسی برداشته شود. حتی اگر احساس کنید عادت فشار زبان از بین رفته است، خارج کردن زودهنگام دستگاه می تواند باعث بازگشت این عادت و افزایش احتمال برگشت ناهنجاری هایی مانند اپن بایت شود.
سخن پایانی
خار ارتودنسی یکی از وسایل موثر برای اصلاح عادت فشار زبان است و می تواند از بازگشت مشکلاتی مانند اپن بایت پس از درمان ارتودنسی جلوگیری کند. این وسیله در انواع مختلفی تولید می شود و انتخاب مدل مناسب، مدت زمان استفاده و نحوه درمان باید با نظر متخصص ارتودنسی انجام شود.
اگرچه خار زبان ظاهر ساده ای دارد، اما یک وسیله تخصصی پزشکی است و استفاده از آن بدون معاینه و تشخیص دقیق توصیه نمی شود. عواملی مانند فشار زبان، مکیدن انگشت، تنفس دهانی یا برخی مشکلات ساختاری دهان و فک، هر کدام ممکن است به درمان متفاوتی نیاز داشته باشند.
اگر شما یا فرزندتان هنگام صحبت کردن یا بلع، زبان را بین دندان های جلو قرار می دهید، دندان های جلویی روی هم قرار نمی گیرند یا متخصص ارتودنسی به وجود عادت فشار زبان مشکوک است، بهتر است هرچه زودتر برای معاینه اقدام کنید. تشخیص و درمان به موقع، علاوه بر افزایش موفقیت درمان ارتودنسی، احتمال بازگشت ناهنجاری ها را نیز کاهش می دهد.
