استریپینگ دندان یکی از روشهای ایجاد فضای محدود در ارتودنسی است. در این روش مقدار بسیار کمی از مینای بین دو دندان بهصورت کنترلشده برداشته میشود تا فضای لازم برای مرتب شدن دندانها ایجاد شود. این روش که با نام IPR یا Interproximal Reduction نیز شناخته میشود، بیشتر در موارد شلوغی خفیف تا متوسط دندانها کاربرد دارد و در بعضی بیماران میتواند نیاز به کشیدن دندان را کاهش دهد.
استریپینگ دندان چیست؟
در استریپینگ، متخصص ارتودنسی عرض بعضی دندانها را از قسمت تماس بین دو دندان کمی کاهش میدهد. این کاهش معمولاً در حد چند دهم میلیمتر است؛ بنابراین هدف تغییر واضح اندازه دندان نیست، بلکه ایجاد چند میلیمتر فضای مجموع در قوس دندانی است.
استریپینگ فقط باید در دندانهایی انجام شود که ضخامت مینای کافی دارند و مقدار تراش نیز از قبل در طرح درمان مشخص شده باشد. انجمن ارتودنسی بریتانیا این روش را یک اقدام رایج ارتودنسی میداند، اما تأکید میکند برداشت بیش از حد مینا میتواند به سلامت دندان آسیب بزند.
مطلب مفید: تراشیدن دندان در ارتودنسی
استریپینگ در ارتودنسی چرا انجام میشود؟
مهمترین کاربرد استریپینگ ایجاد فضای لازم برای حرکت دندانهاست. این روش ممکن است در شرایط زیر استفاده شود:
- شلوغی خفیف تا متوسط دندانها
- کمبود محدود فضا در قوس دندانی
- اصلاح اختلاف اندازه دندانهای فک بالا و پایین
- اصلاح فرم بعضی دندانها
- کاهش برخی مثلثهای سیاه بین دندانها
- ایجاد فضای دقیق در درمان با الاینرهای شفاف
استریپینگ برای تمام انواع نامرتبی مناسب نیست. اگر کمبود فضا زیاد باشد، ممکن است روشهای دیگری مانند گسترش قوس یا کشیدن دندان مناسبتر باشند.
استریپینگ دندان چگونه انجام میشود؟
متخصص ابتدا مشخص میکند کدام دندانها و چه مقدار از سطوح بین آنها باید کاهش داده شوند. سپس با ابزارهایی مانند نوارهای مخصوص، دیسک یا ابزارهای چرخشی مقدار تعیینشدهای از مینا برداشته میشود.
در پایان، سطح دندان باید صاف و پولیش شود تا زبری ایجادشده کاهش پیدا کند.
استریپینگ ممکن است در یک جلسه انجام شود یا بسته به برنامه ارتودنسی در چند مرحله و در طول درمان انجام گیرد.
در استریپینگ چقدر از مینای دندان تراشیده میشود؟
مقدار تراش برای همه دندانها یکسان نیست. ضخامت مینای بین دندانهای مختلف تفاوت دارد و حتی دو سمت یک دندان نیز ممکن است ضخامت یکسانی نداشته باشند.
معمولاً مقدار کاهش در هر سطح در حد چند دهم میلیمتر است. در دستورالعمل انجمن ارتودنسی بریتانیا به امکان کاهش عرض بعضی دندانها تا حدود ۰.۵ میلیمتر اشاره شده است، اما این عدد به معنی تراش ثابت نیم میلیمتر برای تمام دندانها نیست.
مقدار دقیق باید براساس فضای موردنیاز و ضخامت مینای هر دندان تعیین شود.
آیا استریپینگ دندان درد دارد؟
معمولاً خیر.
مینا عصب ندارد و اگر استریپینگ در محدوده مینا انجام شود، اغلب نیازی به تزریق بیحسی نیست. بیمار ممکن است فشار، لرزش یا تماس ابزار را احساس کند، اما معمولاً درد قابلتوجهی ایجاد نمیشود.
در بعضی افراد ممکن است بعد از کار حساسیت کوتاهمدت ایجاد شود که معمولاً موقتی است.
آیا استریپینگ به مینای دندان آسیب میزند؟
در استریپینگ واقعاً بخشی از مینا برداشته میشود؛ بنابراین نمیتوان گفت هیچ تغییری در مینا ایجاد نمیشود.
تفاوت اصلی در مقدار و نحوه برداشت مینا است. اگر تراش در حد محاسبهشده، با ابزار مناسب و همراه با پولیش صحیح انجام شود، مطالعات بالینی افزایش واضحی در پوسیدگی، مشکلات لثه یا حساسیت دندان نشان ندادهاند. با این حال کیفیت شواهد موجود هنوز محدود است.
خطر اصلی زمانی ایجاد میشود که مقدار بیش از حدی از مینا برداشته شود یا این کار بدون ارزیابی دقیق انجام گیرد.
مطلب مفید: مراقبت از مینای دندان در ارتودنسی
آیا استریپینگ باعث پوسیدگی دندان میشود؟
استریپینگ اصولی به معنی پوسیده شدن دندان نیست.
بررسیهای بالینی موجود افزایش مشخصی در پوسیدگی دندانهای استریپشده نسبت به دندانهای دیگر نشان ندادهاند.
با این حال وضعیت بهداشت دهان همچنان اهمیت زیادی دارد. فردی که خطر پوسیدگی بالایی دارد، بهداشت ضعیفی دارد یا مینای دندانش مشکل دارد ممکن است کاندید مناسبی برای IPR نباشد.
آیا بعد از استریپینگ دندان حساس میشود؟
ممکن است حساسیت خفیف و موقتی ایجاد شود، اما حساسیت دائمی جزء نتیجه طبیعی استریپینگ نیست.
اگر کاهش مینا در محدوده مناسب انجام شود، تراش نباید به عاج یا عصب دندان برسد. حساسیت شدید یا طولانیمدت بعد از استریپینگ نیاز به بررسی دارد.
استریپینگ بهتر است یا کشیدن دندان؟
این دو روش جایگزین مستقیم یکدیگر نیستند.
استریپینگ فقط مقدار محدودی فضا ایجاد میکند و بیشتر برای کمبود فضای خفیف تا متوسط کاربرد دارد. در نامرتبی شدید یا شرایطی که فضای زیادی برای عقب بردن دندانها لازم است، مقدار فضای حاصل از IPR کافی نیست.
بنابراین ممکن است در یک بیمار استریپینگ بتواند نیاز به کشیدن دندان را برطرف کند، اما در بیمار دیگر کشیدن دندان بخشی ضروری از طرح درمان باشد.
تصمیم باید براساس مقدار کمبود فضا، موقعیت دندانها، فرم صورت، وضعیت فکها و بایت گرفته شود.
چه کسانی کاندید مناسب استریپینگ هستند؟
استریپینگ بیشتر برای افرادی مناسب است که:
- شلوغی دندانی خفیف یا متوسط دارند.
- فقط به مقدار محدودی فضای اضافی نیاز دارند.
- مینای دندان سالم و کافی دارند.
- بهداشت دهان مناسبی دارند.
- پوسیدگی فعال یا بیماری کنترلنشده لثه ندارند.
- اندازه یا فرم بعضی دندانهایشان امکان کاهش محدود عرض را میدهد.
در کودکان و نوجوانان نیز IPR در موارد انتخابشده استفاده میشود؛ مرورهای جدید متوسط کاهش حدود ۰.۳ میلیمتر در هر سطح را در مطالعات این گروه گزارش کردهاند.
استریپینگ برای چه کسانی مناسب نیست؟
این روش ممکن است در شرایط زیر مناسب نباشد یا نیاز به احتیاط بیشتری داشته باشد:
- پوسیدگی فعال
- احتمال بالای پوسیدگی
- بیماری فعال لثه
- مینای ضعیف یا ناقص
- حساسیت شدید دندان
- دندانهای بسیار کوچک
- سابقه استریپینگ گسترده
- نیاز به فضای زیاد
- بهداشت ضعیف دهان
همچنین اگر مقدار مینای موجود برای کاهش ایمن کافی نباشد، باید از روش دیگری برای ایجاد فضا استفاده شود.
استریپینگ در ارتودنسی نامرئی چگونه انجام میشود؟
IPR در درمان با الاینرهای شفاف مانند اینویزیلاین کاربرد زیادی دارد.
در طرح دیجیتال درمان معمولاً مشخص میشود که بین کدام دندانها، در چه مرحلهای و چه مقدار استریپینگ انجام شود. بعد از ایجاد فضای برنامهریزیشده، الاینرها بهتدریج دندانها را به داخل این فضا حرکت میدهند.
با این حال عددی که در طرح دیجیتال تعیین شده باید در دهان با دقت اجرا و کنترل شود؛ زیرا مینای برداشتهشده قابل بازگشت نیست.
آیا بعد از استریپینگ بین دندانها فاصله میافتد؟
بلافاصله بعد از IPR ممکن است فاصله بسیار کوچکی بین دندانها دیده شود، اما این فضا عمداً برای حرکت دندانها ایجاد شده است.
با ادامه درمان ارتودنسی، دندانها به سمت موقعیت برنامهریزیشده حرکت میکنند و این فاصله معمولاً بسته میشود.
بنابراین ایجاد فاصله موقت بعد از استریپینگ به معنی خراب شدن تماس دندانها نیست؛ بخشی از فرآیند درمان است.
آیا مینای تراشیدهشده دوباره رشد میکند؟
خیر.
مینای دائمی دندان بعد از برداشته شدن دوباره رشد نمیکند. به همین دلیل IPR یک اقدام برگشتناپذیر است و مقدار آن باید دقیق محاسبه شود.
این موضوع یکی از دلایلی است که استریپینگ نباید بدون معاینه و طرح درمان تخصصی انجام شود.
مراقبتهای بعد از استریپینگ دندان
معمولاً مراقبت خاص و پیچیدهای لازم نیست، اما رعایت بهداشت دهان اهمیت زیادی دارد.
بهتر است:
- مسواک زدن منظم ادامه پیدا کند.
- فضای بین دندانها با نخ دندان یا ابزار مناسب تمیز شود.
- جلسات ارتودنسی طبق برنامه انجام شوند.
- در صورت حساسیت شدید یا طولانیمدت، دندان بررسی شود.
- اگر متخصص فلوراید یا محصول خاصی تجویز کرده است، طبق دستور استفاده شود.
جمعبندی
استریپینگ یا IPR روشی برای ایجاد مقدار محدودی فضا در ارتودنسی است که در آن چند دهم میلیمتر از مینای بین بعضی دندانها برداشته میشود.
این روش بیشتر در شلوغیهای خفیف تا متوسط کاربرد دارد و در بعضی بیماران میتواند نیاز به کشیدن دندان را کاهش دهد. استریپینگ صحیح معمولاً درد قابلتوجهی ندارد و مطالعات موجود افزایش واضحی در پوسیدگی یا بیماری لثه نشان ندادهاند.
با این حال مینای برداشتهشده دوباره رشد نمیکند. بنابراین مقدار تراش باید دقیق، محدود و متناسب با ضخامت مینای هر دندان و طرح کلی ارتودنسی باشد.
