یکی از رایج ترین نگرانی هایی که افراد قبل از شروع درمان ارتودنسی مطرح می کنند این است که: «شنیده ام ارتودنسی دندان ها را خراب می کند؛ واقعاً همین طور است؟»
شاید شما هم افرادی را دیده باشید که بعد از برداشتن براکت ها، لکه های سفید روی دندان هایشان ایجاد شده یا دچار پوسیدگی شده اند. حتی بعضی ها از کوتاه شدن ریشه یا شل شدن دندان ها بعد از ارتودنسی صحبت می کنند. همین تجربه ها باعث شده خیلی از افراد با تردید سراغ درمان بروند. اما واقعیت چیست؟
خود ارتودنسی باعث پوسیدگی دندان نمی شود. با این حال، وجود براکت ها و سیم های ارتودنسی می تواند تمیز کردن دندان ها را سخت تر کند و اگر بهداشت دهان و دندان به خوبی رعایت نشود، احتمال ایجاد پوسیدگی، التهاب لثه و لکه های سفید افزایش پیدا می کند.
در این مقاله تایید شده توسط بهترین ارتودنتیست غرب تهران،می خواهیم بدون اغراق و بدون پنهان کردن واقعیت ها، بر اساس شواهد علمی بررسی کنیم که ارتودنسی دقیقاً چه تاثیری روی سلامت دندان ها دارد و چطور می توان از عوارض احتمالی آن جلوگیری کرد.
آیا خود ارتودنسی به دندان آسیب میزند؟
خیر. اگر درمان توسط متخصص ارتودنسی و به شکل اصولی انجام شود، خود فرآیند ارتودنسی آسیبی به ساختار دندان وارد نمی کند. در طول درمان ارتودنسی، دندان ها با نیروهای ملایم و کنترل شده به تدریج حرکت می کنند. این حرکت یک فرآیند طبیعی و علمی است که با بازسازی استخوان اطراف دندان همراه می شود و بخشی از مکانیسم طبیعی بدن محسوب می شود.
براکت های ارتودنسی نیز با مواد مخصوص دندانپزشکی روی سطح دندان قرار می گیرند و پس از پایان درمان، به گونه ای برداشته می شوند که آسیبی به مینای دندان وارد نشود.
پس دلیل مشکلاتی که بعضی افراد بعد از ارتودنسی تجربه می کنند چیست؟
در بیشتر موارد، این مشکلات به عواملی مانند رعایت نکردن بهداشت دهان، مصرف زیاد مواد غذایی شیرین، مراجعات نامنظم یا بی توجهی به توصیه های متخصص مربوط می شود، نه خود درمان ارتودنسی.
در واقع اگر مراقبت های لازم ارتودنسی در طول درمان به خوبی انجام شود، ارتودنسی نه تنها به دندان ها آسیب نمی زند، بلکه می تواند در بلندمدت به سلامت دهان و دندان نیز کمک کند. زیرا دندان های مرتب معمولاً راحت تر تمیز می شوند و احتمال پوسیدگی در بین آن ها کاهش پیدا می کند.
چگونه از پوسیدگی در طول ارتودنسی پیشگیری کنیم؟
خبر خوب این است که با رعایت چند نکته ساده، می توان از بیشتر عوارض احتمالی از جمله پوسیدن دندان در ارتودنسی پیشگیری کرد. در واقع بخش زیادی از سلامت دندان ها در طول درمان، به مراقبت های روزانه و رعایت بهداشت دهان بستگی دارد.
رعایت دقیق بهداشت دهان و دندان
در دوران ارتودنسی، مسواک زدن فقط یک توصیه ساده نیست، بلکه بخش مهمی از درمان محسوب می شود. بهتر است روزی سه بار، یعنی بعد از هر وعده اصلی، دندان های خود را مسواک بزنید. مدت زمان مناسب برای هر بار مسواک زدن با ارتودنسی حدود ۲ تا ۳ دقیقه است تا تمام سطوح دندان و اطراف براکت ها به خوبی تمیز شوند.
استفاده از مسواک مخصوص ارتودنسی هم می تواند کمک زیادی کند. این مسواک ها معمولاً طراحی V شکل یا سری کوچک تری دارند تا تمیز کردن اطراف براکت ها راحت تر انجام شود. در کنار آن، مسواک بین دندانی (Interdental Brush) تقریباً یک ابزار ضروری برای افرادی است که ارتودنسی دارند؛ چون می تواند زیر سیم ها و فضاهای کوچکی را تمیز کند که مسواک معمولی به آن ها دسترسی ندارد.
نخ دندان را هم نباید نادیده گرفت. استفاده از نخ دندان مخصوص ارتودنسی یا نخ های موم دار به کمک Floss Threader باعث می شود پلاک و باقی مانده غذا بین دندان ها باقی نماند.
همچنین استفاده روزانه از دهانشویه حاوی فلوراید می تواند به تقویت مینای دندان و کاهش احتمال پوسیدگی کمک کند؛ به ویژه در افرادی که بیشتر در معرض پوسیدگی قرار دارند.
رژیم غذایی مناسب در طول ارتودنسی
نوع تغذیه در طول درمان، تاثیر مستقیمی روی سلامت دندان ها و حتی سالم ماندن براکت ها دارد.
بهتر است مصرف نوشیدنی های شیرین و گازدار را تا حد امکان محدود کنید. این نوشیدنی ها محیط دهان را اسیدی می کنند و احتمال پوسیدگی را افزایش می دهند. اگر هم گاهی از آن ها استفاده می کنید، نوشیدن با نی می تواند تماس مستقیم مایع با دندان ها را کمتر کند.
خوراکی های چسبنده مثل کارامل، تافی، آدامس های شیرین و بعضی میوه های خشک قندی هم انتخاب مناسبی در دوران ارتودنسی نیستند؛ چون هم به سختی از روی دندان پاک می شوند و هم ممکن است به براکت ها آسیب بزنند.
غذاهای سفت مثل آجیل کامل، یخ یا نان های بسیار خشک نیز می توانند باعث شکستن براکت یا جابه جایی سیم ها شوند.
یک نکته ساده اما مهم: بعد از هر وعده غذایی، حتی اگر امکان مسواک زدن ندارید، حداقل دهان خود را با آب بشویید تا باقی مانده مواد غذایی مدت زیادی روی دندان ها باقی نماند.
مطلب مفید: بعد از ارتودنسی چه غذایی بخوریم؟
مراجعات منظم را فراموش نکنید
علاوه بر جلسات منظم با متخصص ارتودنسی، بهتر است هر ۳ تا ۶ ماه یک بار برای معاینه و جرم گیری به دندانپزشک عمومی هم مراجعه کنید. این چکاپ ها کمک می کنند پوسیدگی های اولیه یا التهاب لثه قبل از تبدیل شدن به مشکلات جدی شناسایی و درمان شوند.
فلوراید تراپی حرفه ای
در بعضی موارد، متخصص ارتودنسی یا دندانپزشک از وارنیش فلوراید برای محافظت بیشتر از دندان ها استفاده می کند. این ماده یک لایه محافظ روی مینای دندان ایجاد می کند و می تواند خطر پوسیدگی را کاهش دهد. این روش به ویژه برای افرادی که سابقه پوسیدگی دارند یا رعایت بهداشت دهان برایشان دشوارتر است، بسیار موثر و کمک کننده خواهد بود.
آیا انواع مختلف ارتودنسی بر احتمال پوسیدگی تاثیر دارد؟
بله، نوع ارتودنسی می تواند روی میزان تجمع پلاک و در نتیجه احتمال پوسیدگی دندان تاثیر بگذارد. البته این به معنی خطرناک بودن یک روش خاص نیست، بلکه بعضی روش ها نیاز به مراقبت و دقت بیشتری در رعایت بهداشت دارند.
ارتودنسی ثابت با براکت فلزی
ارتودنسی ثابت فلزی رایج ترین نوع ارتودنسی است و در عین حال، معمولاً بیشترین احتمال تجمع پلاک را هم دارد. دلیلش ساده است. براکت ها و سیم ها نقاط زیادی برای گیر کردن مواد غذایی ایجاد می کنند و تمیز کردن دندان ها را دشوارتر می کنند.
همانطور که گفتیم اگر مسواک، نخ دندان و تمیز کردن اطراف براکت ها به درستی انجام نشود، احتمال ایجاد لکه های سفید، پوسیدگی یا التهاب لثه افزایش پیدا می کند. به همین دلیل افرادی که ارتودنسی ثابت دارند، باید نسبت به بهداشت دهان حساس تر باشند.
ارتودنسی نامرئی (الاینر شفاف)
الاینرهای شفاف یا ارتودنسی نامرئی معمولاً ریسک کمتری برای پوسیدگی دارند چون متحرک هستند و هنگام غذا خوردن یا مسواک زدن از دهان خارج می شوند. این موضوع باعث می شود فرد بتواند دندان های خود را راحت تر و کامل تر تمیز کند.
اما یک نکته مهم وجود دارد که اگر فرد بدون خارج کردن الاینر، نوشیدنی شیرین یا مواد غذایی مصرف کند، قند و باکتری بین الاینر و سطح دندان گیر می افتد و حتی ممکن است خطر پوسیدگی بیشتر از ارتودنسی ثابت شود. به همین دلیل در طول درمان با الاینر، رعایت اصول بهداشتی همچنان اهمیت زیادی دارد.
مطلب مفید: ارتودنسی متحرک بهتر است یا ثابت؟
ارتودنسی لینگوال (پشت دندانی)
در ارتودنسی لینگوال، براکت ها پشت دندان ها قرار می گیرند. چون دسترسی به این ناحیه سخت تر است، تمیز کردن آن هم معمولاً دشوارتر خواهد بود و احتمال تجمع پلاک می تواند بیشتر شود. البته اگر لکه های سفید یا تغییر رنگی ایجاد شود، معمولاً در سطح پشتی دندان قرار دارد و کمتر دیده می شود. با این حال، از نظر سلامت دندان همچنان نیاز به مراقبت دقیق وجود دارد.
سخن پایانی
همانطور که باهم بررسی کردیم، ارتودنسی به خودی خود باعث پوسیدگی دندان نمی شود. اما چون براکت ها تمیز کردن دندان ها را دشوارتر می کنند، رعایت نکردن بهداشت دهان می تواند خطر پوسیدگی و ایجاد لکه های سفید را افزایش دهد.
به همین دلیل، مراقبت روزانه در طول درمان اهمیت زیادی دارد. مسواک زدن منظم، استفاده از نخ دندان و مراجعات دوره ای به دندانپزشک، نقش مهمی در جلوگیری از پوسیدگی دارند. اگر بهداشت دهان به خوبی رعایت شود، ارتودنسی نه تنها به دندان ها آسیب نمی زند، بلکه می تواند به مرتب تر شدن دندان ها و حفظ بهتر سلامت دهان در آینده کمک کند.
