تصور کنید بعد از یک یا دو سال ارتودنسی، بالاخره دندانها صاف و مرتب شدهاند. همهچیز عالی به نظر میرسد… اما چند ماه بعد میبینید یکی از دندانها کم کم دارد به حالت قبلی برمیگردد و دوباره میچرخد. این اتفاق برای خیلی از افرادی که ارتودنسی انجام دادهاند نگرانکننده است.
جالب است بدانید دلیل اصلی این برگشت، نه استخوان فک است و نه فشار عضلات صورت. مقصر اصلی، رشتههای خیلی ظریفی داخل لثه هستند که جای قبلی دندان را به خاطر میسپارند. خوشبختانه روشی ساده و کمتهاجمی به نام فیبروتومی وجود دارد که کمک میکند احتمال برگشت دندانها خیلی کمتر شود.
فیبروتومی چیست؟
فیبروتومی یا Fiberotomy که اسم علمی کاملش CSF است، یک درمان کوچک و ساده است. در این روش، متخصص با یک ابزار ظریف، رشتههای فیبری اطراف دندان را که داخل لثه قرار دارند، آزاد یا قطع میکند.
دندانها فقط داخل استخوان قرار نگرفتهاند، اطرافشان رشتههایی وجود دارد که مثل کش عمل میکنند. وقتی ارتودنسی دندان را جابهجا میکند، این کشها کشیده میشوند، اما همچنان تمایل دارند دندان را به جای قبلی برگردانند. فیبروتومی این فشار برگشتی را کم میکند تا دندان راحتتر در موقعیت جدیدش باقی بماند.
این رشتهها دقیقاً چه هستند؟
اطراف هر دندان، شبکهای از فیبرهای کلاژنی وجود دارد. بعضی از این فیبرها که در قسمت لثه و بالای استخوان قرار دارند، نقش مهمی در برگشت دندانها دارند. تحقیقات نشان داده این فیبرها حتی ماهها بعد از پایان ارتودنسی هم موقعیت قبلی دندان را یادشان میماند و سعی میکنند آن را به عقب بکشند.
این موضوع مخصوصاً برای دندانهایی که قبل از ارتودنسی چرخش زیادی داشتهاند مهمتر است. چون احتمال برگشت آنها بیشتر است، حتی اگر بیمار مرتب از ریتینر استفاده کند. فیبروتومی دقیقاً برای کم کردن همین احتمال انجام میشود و میتواند به حفظ نتیجه ارتودنسی در طولانیمدت کمک زیادی کند.
فیبروتومی چطور انجام میشود؟
فیبروتومی جزو درمانهای ساده و کمتهاجمی دندانپزشکی است و معمولاً خیلی سریع انجام میشود. ابتدا متخصص ناحیه موردنظر را با بیحسی موضعی بیحس میکند تا بیمار دردی احساس نکند. بعد با یک تیغه بسیار ظریف، رشتههای فیبری اطراف دندان را که داخل لثه قرار دارند، آزاد میکند.
کل فرایند برای هر دندان فقط یکی دو دقیقه زمان میبرد و حتی اگر چند دندان درگیر باشند، معمولاً بیشتر از ۱۵ تا ۲۰ دقیقه طول نمیکشد. از آنجایی که برشها خیلی سطحی و ظریف هستند، معمولاً نیازی به بخیه وجود ندارد و خونریزی هم بسیار کم است.
بهترین زمان انجام فیبروتومی چه موقع است؟
زمان انجام فیبروتومی اهمیت زیادی دارد و معمولاً متخصص یکی از این دو زمان را انتخاب میکند:
قبل از برداشتن براکتها
بعضی ارتودنتیستها ترجیح میدهند فیبروتومی را چند هفته قبل از پایان درمان انجام دهند، زمانی که براکتهای ارتودنسی هنوز روی دندانها هستند. این کار باعث میشود دندان در دوره ترمیم لثه، همچنان توسط سیم ارتودنسی ثابت بماند و فرصت کمتری برای حرکت داشته باشد.
بلافاصله بعد از باز کردن براکتها
در بعضی موارد هم فیبروتومی همزمان با برداشتن براکت یا چند روز بعد از آن انجام میشود. بعد از آن، ریتینر داخل دهان قرار میگیرد تا دندانها در موقعیت جدید ثابت بمانند. معمولاً لثه بین ۷ تا ۱۴ روز ترمیم میشود. در این مدت استفاده منظم از ریتینر خیلی مهم است.
فیبروتومی برای چه افرادی مناسبتر است؟
فیبروتومی برای همه بیماران ضروری نیست، اما در بعضی شرایط میتواند خیلی کمککننده باشد.
- دندانهای چرخیده: اگر دندانی قبل از ارتودنسی چرخش زیادی داشته باشد، احتمال برگشت آن بیشتر است. فیبروتومی در این شرایط کمک میکند دندان راحتتر در موقعیت جدید بماند.
- بستن فاصله بین دندانها: بستن فاصله بین دندانها، مخصوصاً فاصله بین دو دندان جلویی بالا، معمولاً احتمال عود بیشتری دارد. چون فیبرهای لثه تمایل دارند دوباره آن فضا را باز کنند.
- حرکتهای زیاد در طول ارتودنسی: دندانهایی که مسیر طولانیتری را در درمان طی کردهاند، معمولاً حافظه بافتی قویتری دارند و بیشتر مستعد برگشت هستند.
- بیماران بزرگسال: در بزرگسالان، بافت لثه سفتتر و کمانعطافتر است. به همین دلیل احتمال برگشت دندانها نسبت به نوجوانان بیشتر میشود و فیبروتومی میتواند مفیدتر باشد.
- دندانهای جلویی پایین: این دندانها بیشتر از بقیه مستعد شلوغی و برگشت بعد از ارتودنسی هستند. برای همین فیبروتومی در این ناحیه کاربرد زیادی دارد.
- افرادی که احتمال میدهند ریتینر را منظم استفاده نکنند: البته فیبروتومی جای ریتینر را نمیگیرد، اما میتواند مثل یک کمک اضافی عمل کند و احتمال برگشت دندانها را کمتر کند.
مهم ترین مزایای فیبروتومی
یکی از مهمترین مزیتهای فیبروتومی این است که درمانی سریع، ساده و کمتهاجمی محسوب میشود.
معمولاً در همان مطب انجام میشود و دوران نقاهت سختی هم ندارد.
بیشتر بیماران فقط یکی دو روز احساس ناراحتی خفیف دارند و بعد از حدود یک هفته شرایط کاملاً طبیعی میشود.
همچنین تحقیقات نشان دادهاند که این روش، اگر درست و در زمان مناسب انجام شود، میتواند احتمال برگشت دندانها بعد از ارتودنسی را به شکل قابل توجهی کاهش دهد، بدون اینکه آسیبی به لثه، استخوان یا ریشه دندان وارد کند.
فیبروتومی چه محدودیتهایی دارد؟
با اینکه فیبروتومی میتواند احتمال برگشت دندانها را کمتر کند، اما قرار نیست همه چیز را به تنهایی حل کند. چند نکته مهم وجود دارد که بهتر است قبل از انجام آن بدانید.
ریتینر همچنان ضروری است
مهمترین نکته همین است.فیبروتومی جای ریتینر را نمیگیرد و بدون ریتینر نمیتواند نتیجه ارتودنسی را حفظ کند. چون برگشت دندانها فقط به فیبرهای لثه مربوط نیست؛ عواملی مثل رشد فک، فشار زبان و حتی تغییرات طبیعی سن هم روی حرکت دندانها تاثیر دارند.
برای همه بیماران لازم نیست
اگر دندانها چرخش شدید نداشتهاند یا فاصله بزرگی بین دندانها بسته نشده، ممکن است اصلاً نیازی به فیبروتومی نباشد.
ممکن است چند روز ناراحتی خفیف داشته باشید
بعضی افراد در یکی دو روز اول کمی حساسیت، تورم خفیف یا خونریزی جزئی هنگام مسواک زدن تجربه میکنند. البته این علائم معمولاً موقتی هستند و سریع برطرف میشوند.
مراقبتهای بعد از فیبروتومی
بعد از انجام فیبروتومی معمولاً دوره نقاهت سختی وجود ندارد، اما رعایت چند نکته کمک میکند لثه سریعتر ترمیم شود.
- تا ۲۴ ساعت اول بهتر است غذاهای خیلی داغ، تند یا سفت نخورید.
- هنگام مسواک زدن، چند روز اول با ملایمت بیشتری ناحیه را تمیز کنید.
- دهانشویه ضدباکتری که پزشک تجویز میکند را مرتب استفاده کنید.
- استفاده از ریتینر را دقیقاً طبق دستور شروع کنید؛ این بخش از همه مهمتر است.
- اگر کمی تورم داشتید، کمپرس سرد میتواند کمک کند.
- درد معمولاً خفیف است و اغلب با مسکنهای ساده کنترل میشود.
جمع بندی
فیبروتومی یک روش ساده و کمتهاجمی است که میتواند احتمال برگشت دندانها بعد از ارتودنسی را کمتر کند؛ مخصوصاً در افرادی که دندانهای چرخیده، فاصله بین دندانی یا درمانهای پیچیدهتری داشتهاند.
اما هیچ روشی به تنهایی معجزه نمیکند. ماندگاری نتیجه ارتودنسی معمولاً به مجموعهای از عوامل بستگی دارد.
اگر به پایان درمان ارتودنسی نزدیک شدهاید و دندانهایتان قبل از درمان چرخش یا فاصله زیادی داشتهاند، بد نیست درباره فیبروتومی با ارتودنتیستتان صحبت کنید. گاهی همین درمان کوچک میتواند کمک کند نتیجهای که برایش زمان و هزینه زیادی صرف کردهاید، سالها ماندگار بماند.
