خیلی از افراد فکر میکنند وقتی براکتهای ارتودنسی برداشته میشود، درمان کاملاً تمام شده است. اما در واقع، یکی از مهمترین مراحل ارتودنسی، یعنی استفاده از ریتینر تازه بعد از آن شروع میشود.
دندانها بعد از پایان ارتودنسی، تمایل دارند کمکم به جای قبلی خود برگردند. به همین دلیل اگر از ریتینر استفاده نشود، ممکن است بخشی از مرتب شدن دندانها از بین برود و دندانها دوباره نامنظم شوند.
ریتینر ارتودتسی کمک میکند دندانها در موقعیت جدید خود ثابت بمانند تا استخوان و بافتهای اطراف فرصت کافی برای سازگار شدن پیدا کنند.
بعد از ارتودنسی تا کی باید ریتینر بزنیم؟
بعد از پایان ارتودنسی، مدت زمان استفاده از ریتینر بهصورت سه فازی توصیه میشود:
در ۳ تا ۶ ماه اول، ریتینر متحرک باید بهصورت تماموقت (۲۰ تا ۲۲ ساعت در شبانهروز) استفاده شود تا استخوان آلوئول و فیبرهای پریودنتال اطراف دندان فرصت بازآرایی پیدا کنند.
پس از آن، به مدت حداقل ۱ تا ۲ سال استفاده فقط شبانه کافی است و شواهد علمی (از جمله مطالعات منتشرشده در Angle Orthodontist و مرور سیستماتیک کاکرین) نشان دادهاند که حتی حدود ۹ تا ۱۰ ساعت استفاده در شب برای حفظ نتایج درمان کفایت میکند.
اما نکته کلیدی این است که بر اساس پیگیریهای بلندمدت ۱۰ تا ۲۰ سالهی دانشگاه واشنگتن، بدون استفاده نگهدارندهی مادامالعمر، درجاتی از عود تقریباً در همهی بیماران رخ میدهد، اما این عودت خیلی درصد کمی در هرفرد دارد و به چشم نمی آید.
مطلب مفید: ریتینر شفاف چیست؟
عواملی که مدت استفاده از ریتینر را بیشتر میکنند
مدت زمان استفاده از ریتینر برای همه یکسان نیست. بعضی افراد فقط چند سال نیاز دارند، اما بعضیها باید خیلی طولانیتر یا حتی دائمی از ریتینر استفاده کنند. دلیلش هم این است که بعضی شرایط دندانی بیشتر مستعد برگشت هستند.
این موارد معمولاً باعث افزایش مدت استفاده از ریتینر میشوند:
- نامرتبی شدید دندانهای جلویی پایین (Crowding)
- فاصله بین دندانها (Diastema)
- گشاد کردن قوس فکی (Expansion)
- سن پایینتر (زیر ۲۰ سال)
- چرخشهای شدید دندانی (Severe rotations)
- درمانهای همراه با جراحی فک (Orthognathic surgery)
اگر از ریتینر ارتودنسی استفاده نکنیم چه میشود؟
دندانها بعد از ارتودنسی حافظه دارند. یعنی تمایل دارند کمکم به حالت قبلی خود برگردند، مخصوصاً در ماهها و سالهای اول بعد از درمان. اگر ریتینر استفاده نشود، این اتفاقها ممکن است رخ بدهد:
1. برگشت تدریجی دندانها (Relapse)
شایعترین اتفاق همین است. دندانها آرامآرام شروع به حرکت میکنند و ممکن است دوباره نامرتب شوند، حتی اگر ارتودنسی کاملاً موفق بوده باشد.
2. از بین رفتن نتیجه درمان
گاهی جابهجایی آنقدر زیاد میشود که بخشی از نتیجه ارتودنسی یا حتی کل آن از بین میرود و لبخند به حالت قبل برمیگردد.
3. ایجاد فاصله یا شلوغی دوباره بین دندانها
ممکن است فاصلههای جدید ایجاد شود یا دندانها دوباره روی هم قرار بگیرند، مخصوصاً در دندانهای جلویی پایین.
4. تغییر در بایت (نحوه روی هم قرار گرفتن دندانها)
در بعضی موارد، حتی نحوه جفت شدن دندانها هم تغییر میکند و ممکن است باعث ناراحتی هنگام جویدن شود.
5. نیاز دوباره به درمان ارتودنسی
اگر برگشت دندانها شدید باشد، ممکن است بیمار دوباره مجبور به درمان ارتودنسی شود؛ حتی اگر فقط مدت کوتاهی از پایان درمان گذشته باشد.
محدودیتها و نکات پایانی
با وجود تمام شواهد علمی، هنوز یک پروتکل کاملاً واحد و ثابت برای مدت دقیق استفاده از ریتینر وجود ندارد. دلیلش هم این است که شرایط هر بیمار متفاوت است و عوامل مختلفی روی نتیجه نهایی تأثیر میگذارند.
مدت استفاده از ریتینر به مواردی مثل نوع نامرتبی اولیه دندانها، سن بیمار، نوع درمان انجامشده، عادات دهانی (مثل دندانقروچه یا فشار زبان) و میزان همکاری بیمار بستگی دارد.
با این حال، چند نکته مهم در اغلب مطالعات و تجربههای بالینی مشترک است:
- حداقل ۳ تا ۶ ماه استفاده تماموقت بعد از پایان درمان فعال معمولاً ضروری است
- بعد از این دوره، در بیشتر موارد استفاده شبانه برای مدت طولانی توصیه میشود
سخن پایانی
این تصور که ریتینر فقط یکی دو سال لازم است، با شواهد علمی همخوانی ندارد. واقعیت سادهتر این است که دندانها بعد از ارتودنسی همیشه تا حدی تمایل به برگشت دارند. به همین دلیل، استفاده از ریتینر معمولاً باید طولانیمدت یا حتی در بعضی موارد دائمی باشد.
اما این موضوع آنقدرها هم سخت نیست. در خیلی از بیماران، بعد از یک دوره استفاده منظم، فقط چند شب در هفته استفاده از ریتینر کافی است تا نتیجه درمان حفظ شود. در واقع هزینه و زحمت استفاده از ریتینر، در مقایسه با برگشت دندانها و نیاز دوباره به ارتودنسی، خیلی کمتر است.
