درمان ارتودنسی یک مسیر گام به گام است که برای رسیدن به لبخند ایده‌آل باید ۸ مرحله زیر را در آن طی کنید. همه چیز با معاینه اولیه و مشاوره آغاز میشود. سپس برای طراحی نقشه درمان، نیاز به عکسبرداری و فتوگرافی از دندانها دارید. قبل از شروع کار، باید جرم‌گیری و ترمیم دندان‌های پوسیده انجام شود تا دهان کاملاً سالم باشد.
در مرحله بعد، نوبت به قالب‌گیری از دندانها برای ساخت دقیق ابزارها می‌رسد. بعد از آن، کار اصلی، یعنی چسباندن براکت‌های ارتودنسی و سیم‌کشی دندان آغاز میشود. در طول درمان، شما برای تنظیمات دوره‌ای و ویزیت‌های ماهانه به مطب مراجعه می‌کنید و ممکن است از ابزارهای جانبی مثل کش‌ها برای جابجایی فک استفاده شود. در نهایت با ردیف شدن دندانها، سیم‌ها برداشتنه می‌شوند و قالب نگهدارنده (ریتینر) روی دندان قرار می‌گیرد تا جابجا نشوند.
در ادامه این صفحه، تمام این ۸ مرحله را با فیلم و عکس به زبان ساده توضیح داده‌ایم تا دقیقاً بدانید در این مسیر چه اتفاقاتی می‌افتد.
مراحل ارتودنسی به ترتیب
مراحل کلی انجام ارتودنسی را می‌توان با در نظر گرفتن خواسته مراجعین به دو دسته تقسیم کرد. دسته اول مراجعینی که جهت زیبایی اقدام به انجام ارتودنسی می‌کنند. دسته دوم بیمارانی که به سلامت دندانها و راحتی در رعایت بهداشت دهان و دندان فکر می‌کنند را شامل میشود.
در این جا، تمام 8 مرحله ارتودنسی دندان را با عکس و فیلم توضیح داده‌ایم.
- مشاوره
- عکس برداری
- قالب گیری از دندان برای ارتودنسی
- ترمیم و تمیز کردن دندان ها
- نصب براکت ها
- مراجعات منظم به متخصص
- خارج کردن براکت
- استفاده از ریتینر
1- مرحله اول ارتودنسی؛ مشاوره، معاینه و ارزیابی دندان
همه چیز با یک جلسه گفتگوی ساده و بدون درد در مطب متخصص ارتودنسی شروع میشود. این جلسه معمولاً بین ۱۵ تا ۳۰ دقیقه زمان می‌برد و هدف اصلی آن، شناخت دقیق مشکل شماست.
در این مرحله، ارتودنتیست وضعیت قرارگیری دندانها، نحوه روی هم آمدن فکها و فرم صورت شما را معاینه می‌کند. این جلسه بهترین زمان است تا انتظارات خود را با پزشک در میان بگذارید؛ مثلاً اگر دوست ندارید سیم‌های ارتودنسی در ظاهر شما مشخص باشند، پزشک گزینه‌هایی مثل ارتودنسی سرامیکی (همرنگ دندان)، ارتودنسی لینگوال (پشت دندانی) یا ارتودنسی نامرئی را به عنوان راهکار به شما معرفی می‌کند.
البته تصمیم‌گیری قطعی درباره روش درمان، بعد از دیدن عکس‌های رادیولوژی (در مرحله بعد) انجام میشود. با این حال، تشخیص درست در همین جلسه اول، پایه‌گذار کل مسیر درمان است.
در ویدیو زیر، دکتر قریشی به یک دغدغه مهم مراجعین پاسخ می‌دهند؛ اینکه چقدر تشخیص اولیه اهمیت دارد و آیا اصلاً می‌توان در مراحل بعدی، طرح درمان ارتودنسی را تغییر داد؟
2- مرحله دوم ارتودنسی؛ تصویربرداری از دندان
برای اینکه متخصص بتواند طی دوره درمان ارتودنسی به صورت دقیق در مورد نحوه درمان تصمیم گیری نماید با استفاده از عکس‌های OPG قرار گیری ریشه‌های دندان و موقعیت آنها را مورد سنجش قرار می‌دهد. معاینه شامل عکس برداری از دندانها و ارائه یک طرح درمانی دقیق برای بیمار با توجه به مشکلات وی می‌باشد.
این مرحله ارتودنسی دندان شامل دو نوع عکس برداری به شرح زیر است:
عکس رادیولوژی
OPG یکی از رادیوگرافی‌های ضروری جهت شروع درمان ارتودنسی است. به وسیله عکس OPG، متخصص قادر به دیدن دقیق ریشه دندان است. می‌تواند کلیه دندانها را از لحاظ سلامت کلی مورد ارزیابی قرار دهد.
فتوگرافی(عکس رنگی)
این تصاویر در مراحل ارتودنسی انجام میشود جهت بررسی وضعیت بافت سخت و نرم داخل دهان و ارزیابی شاخص‌های زیبایی صورت در ابتدای درمان ارتودنسی تجویز میشود.
بعد از گرفتن این عکس ها و بررسی متخصص، چنانچه لازم به جراحی فک باشد به متخصص مربوطه ارجاع داده می شود و پس از آن یک برنامه درمانی ارتودنسی دقیق مشخص خواهد شد، هنگامی که این برنامه دقیق ارائه شد، ارتودنتیست هزینه ارتودنسی دندان به روش ثابت را به شما می‌گوید.
فتوگرافی پیش از درمان ارتودنسی و پس از پایان ارتودنسی، جزو مدارک قانونی درمان است و از استانداردهای جهانی درمان ارتودنسی به شمار می‌آید. در ویدیوی زیر دکتر قریشی، بهترین متخصص ارتودنسی تهران، در مورد اهمیت فتوگرافی قبل و بعد از درمان ارتودنسی توضیح می‌دهند:
3- مرحله سوم ارتودنسی : ترمیم و تمیز کردن دندان ها
در این مرحله از مراحل ارتودنسی دندان، فک بیمار مجدد توسط متخصص مورد بررسی قرار می‌گیرد. پزشک متخصص با درنظر گرفتن هزینه ارتودنسی به صورت تقریبی و همچنین زمان بندی احتمالی، نوع درمان های قابل اجرا را برای بیمار توضیح می‌دهد.
سپس با توجه به عکس هایی که گرفته شده است، تمامی دندان هایی که نیاز به ترمیم و درمان ریشه دارند را درست می کند و در آخر پیش از مرحله نصب براکت، دندان ها را تمیز می‌کند (پالیش زده و خشک می‌کند).
4- قالب گیری از دندان
مرحله بعدی ارتودنسی دندان، مرحله قالب گیری دندان است که در این مرحله متخصص ارتودنسی پس از معاینات دقیق دندان بیمار، قالب گیری دندان را انجام می‌دهد تا وضعیت دندانها را در ابتدای مراحل ارتودنسی ثبت نماید.
5- مرحله پنجم ارتودنسی دندان: نصب براکت انتخابی
در این مرحله، شما با توجه به توضیحات ارتودنتیست و همچنین در نظر گرفتن هزینه درمان، نوع براکت و روش درمان خود را انتخاب کرده اید.
در صورتی که بیمار با هزینه ارتودنسی نامرئی مشکلی نداشته باشد و این روش را انتخاب کند، پس از قالب گیری و انجام عکس برداری لازم، می‌تواند تنها در 20 الی 30 دقیقه حضور در مطب، ارتودنسی دندان را انجام دهد.
در غیر اینصورت جلسه مربوط به چسباندن براکت ارتودنسی در دهان حدود 2 ساعت زمان می‌برد. متخصص ارتودنسی دقت و زمان زیادی را در این مرحله ارتودنسی دندان، برای قرار دادن براکت روی هر یک از دندانها می‌گذارد.
چسباندن براکت های ارتودنسی یکی از مراحل تخصصی درمان است که توسط دکتر ارتودنسی انجام میشود. در ویدیوی زیر دکتر قریشی توضیح می‌دهند که در کلینیک های تخصصی ایشان، چه کارهایی در طی درمان ارتودنسی مستقیما برعهده خودشان است.
فیلم ارتودنسی دندان – گذاشتن براکت ها
برای آشنایی با گذاشتن براکت ها در ارتودنسی ثابت، می‌توانید فیلم مرحله نصب براکت ها و اقدامات قبل از آن را در ویدیوی زیر مشاهده کنید.
پس از گذاشتن براکت‌ها، رعایت بهداشت اهمیت بسیار زیادی دارد و باید با مسواک زدن منظم، سلامت دندان‌های خود را حفظ کنید. به همین دلیل باید نحوه استفاده از مسواک ارتودنسی را یاد بگیرید تا بتوانید در این مدت به خوبی از دندان‌هایتان مراقبت کنید.
6- مرحله ششم ارتودنسی: مراجعات منظم به متخصص
متخصص ارتودنسی پس از قرار دادن براکت بر روی دندان بیمار جلساتی را طبق برنامه زمان بندی برای مراجعه بیمار تنظیم می‌کند. این جلسات برای مشاهده روند پیشرفت درمان بیمار و تنظیم حرکات دندانی است (که گاها با درد همراه است). در طول هر یک از جلسات متخصص ارتودنسی مجدد نیروی لازم برای حرکت دندانها را تنظیم می‌کند.
7- مرحله هفتم: برداشتن براکت ها
یکی از آخرین مراحل ارتودنسی که بعد از گذراندن دوره و اتمام طول درمان باید پشت سر گذاشته شود، خارج کردن براکت ها از دندان است که اصطلاحا به اینکار دیباند ارتودنسی گفته میشود. بعد از اینکه وضعیت دندانها به بهترین حالت خود درآمده و نظم مورد نظر به آنها داده شد، باید براکت از درون دهان فرد خارج شود. برای خارج کردن این براکت باید مراحل زیر را پشت سر گذاشت:
- در ابتدا باید کش ارتودنسی از دهان خارج شود.
- سپس نوبت درآوردن سیم بوده که در شیار براکت ارتودنسی قرار گرفته است. دندانپزشک یا ارتودنتیست با استفاده از ابزاری خاص، اقدام به درآوردن این سیم خواهد کرد.
- سپس با استفاده از انبرهای مخصوص، باید براکت از روی دندان برداشته شود. ارتودنتیست فشار کمی به انتهای هر براکت وارد می‌کند تا پیوندی که باعث نگه داشتن آن شده، شکسته شده و براکت لق شود.
- در این مرحله ارتودنسی، ممکن است فرد درد کمی احساس کند؛ اما میزان آن به مراتب کمتر از فرایند نصب و جایگذاری براکت ارتودنسی است.
- در آخرین قدم باید چسب‌هایی که برای نگه داشتن براکت ها بر روی دندان استفاده شده‌اند، به صورت کامل پاک شوند. در این مرحله از ارتودنسی هم دندانپزشک با استفاده از ابزار مخصوصی که معمولا در پولیش دندانها هم به کار می‌برد، اقدام به پاک کردن چسب می‌کند.
به خاطر داشته باشید که این مرحله هیچ آسیبی به مینای دندان وارد نکرده و هیچ‌گونه دردی به همراه ندارد.
فیلم ارتودنسی دندان – برداشتن براکت ها
در ادامه، فیلم مرحله پایانی ارتودنسی دندان را می توانید ببینید که شامل برداشتن براکت، پاک کردن چسب و پولیش دندان هاست.
8- مرحله هشتم: نصب رتینر یا نگهدارنده
برخی از افراد به اشتباه بر این باورند که آخرین مراحل ارتودنسی همان برداشتن براکت ها از روی دندان است. در حالی که آخرین مرحله ارتودنسی نصب ریتینر یا نگهدارنده بوده که بعد از برداشتن براکت باید انجام شود.
تمام افرادی که از درمان ارتودنسی برای داشتن دندان‌های یک دست استفاده می‌کنند، باید نصب ریتینر را نیز در برنامه خود قرار دهند تا دندان‌هایشان به صورت کامل در وضعیت جدید، فیکس شود. ریتینر مانع از حرکت مجدد دندانها شده و یکی از مهمترین مراحل ارتودنسی دندان محسوب میشود.
ریتینرها در دو دسته ثابت و متحرک تقسیم‌بندی می‌شوند که به تشخیص و تجویز ارتودنتیست، شما باید از آنها استفاده کنید. مدت‌زمان استفاده از ریتینر هم تا حد زیادی به وضعیت و شرایط دندان‌های شما وابسته است.
مراحل ارتودنسی ثابت
ارتودنسی دندان ثابت اثرات خود را طی مدت یک و نیم تا دو سال و گاهاً حتی سه سال بر روی دندانها می‌گذارد. هر چه میزان ناهنجاری‌ها بیشتر باشد مسلما زمان بیشتری برای طی کردن مراحل انجام ارتودنسی جهت به وجود آمدن نظم مورد نظر در قرارگیری دندان‌های دو فک یا فک بالا سپری میشود.
- استفاده از دستگاه برای درمان ناهنجاری پیچیده و پس از رویش تمام دندان‌های دائمی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
- استفاده از ارتودنسی ثابت هیچ محدودیتی ندارد. همچنین کارایی بالایی که دارد باعث شده ارتودنسی ثابت طرفداران زیادی پیدا کند.
- در ارتودنسی ثابت؛ دندان‌های شما را به وسیله سیم‌ها و کش‌های مخصوص به سمت مورد نظر حرکت داده و دندانها را در سر جای اصلی خود قرار می‌دهد.
- انجام این کار هیچ آسیبی به دندانها و ریشه آنها وارد نمی‌آورد.
- پس از برداشتن براکت‌ها در پایان کار بهداشت دهان و دندانها نیز بسیار آسان تر می‌شوند.
ارتودنسی متحرک دندان چگونه انجام میشود؟
- این نوع ارتودنسی برای سنین پایین و ناهنجاری فکی در سنین قبل از بلوغ استفاده میشود.
- در ارتودنسی متحرک ابتدا از فک بالا و پایین بیمار قالب گیری میشود و پلاک بالا و پلاک پایین ساخته میشود. درباره ارتودنسی فک بالا بیشتر بخوانید.
- پس از آماده شدن قالب ارتودنسی، بیمار باید در همه زمان‌ها حتی در خواب از قالب ارتودنسی متحرک استفاده نماید.
- قالب ارتودنسی متحرک را می‌توان فقط در زمان خوردن و آشامیدن از دهان خارج نمود.
- پس از استفاده از مسواک و نخ دندان قالب ارتودنسی را دوباره در دهان قرار دهد.
- استفاده از روش ارتودنسی متحرک برای افرادی که سن کمتری دارند بسیار مفید است. زیرا باعث میشود که علاوه بر مشکلات دندان ناهنجاری کوچک فکی آنها نیز بر طرف شود.
- همچنین استفاده از ارتودنسی متحرک ممکن است سبب محدودیت حرکات دندانی شود.
- برای درمان ارتودنسی به وسیله قالب متحرک متخصص ارتودنسی به همکاری بیمار نیز نیازمند است.
- مدت زمان ارتودنسی و استفاده از دستگاه ارتودنسی متحرک بسته به سن بیمار بین 6 ماه الی یک سال متغیر است.
آیا مراحل ارتودنسی نوجوان با بزرگسالان متفاوت است؟
به دلیل تفاوت‌هایی که میان دندانها در سنین نوجوانی و بزرگسالی وجود دارند، ممکن است برخی مراحل انجام ارتودنسی دندان در بزرگسالی وجود داشته باشند که نوجوانان درگیری آنها نخواهند شد. برای مثال بیشتر نوجوانان و کودکان دندان‌های سالمی دارند؛ در نتیحه نیازی به مرحله ترمیم دندان‌های پوسیده یا شکسته نخواهند داشت. همچنین در صورت وجود مشکلات فکی در سنین کودکی، می‌توان آنها را به راحتی برطرف کرد؛ اما در سنین بزرگسالی باید زمان بیشتری را به این کار اختصاص داد.
مهمترین تفاوت انواع ارتودنسی کودکان و بزرگسالان عبارتند از:
- احتمال نبود یک یا چند دندان در بزرگسالی بیشتر است و همین موضوع نیاز به انجام مرحله اضافه را افزایش می‌دهد.
- احتمال پوسیدگی یا خرابی دندانها در سنین بزرگسالی بیشتر است که می‌تواند مراحل ارتودنسی را طولانی‌تر کند.
- احتمال ضعیف بودن لثه‌ها و آسیب دیدن آنها در بزرگسالی بیشتر است که باعث میشود نصب براکت یا کش ارتودنسی سخت‌تر شود.
- ریسک تحلیل ریشه در بزرگسالی بیشتر خواهد بود که می‌تواند نحوه براکت گذاری یا برداشتن آنها را به طور کامل تغییر دهد.
- با توجه به اینکه احتمال موفقیت ارتودنسی در سنین بزرگسالی نسبت به کودکی کمتر است، باید دندانپزشک دقت بیشتری را برای انجام مراحل مختلف ارتودنسی به خرج دهد.
مراقبت و بهداشت دهان در طول ارتودنسی
رعایت بهداشت در دوران ارتودنسی نقش مستقیمی در نتیجه‌ی نهایی درمان دارد. پلاک و باقی‌مانده‌ی غذا به‌راحتی دور براکت‌ها جمع میشود و در صورت بی‌توجهی می‌تواند به پوسیدگی و التهاب لثه منجر شود. برای همین در طول درمان باید از مسواک مخصوص ارتودنسی و مسواک بین‌دندانی استفاده کنید و بعد از هر وعده غذایی دندانها را تمیز کنید. برای جزئیات، راهنمای مسواک مخصوص ارتودنسی را ببینید.
رژیم غذایی هم مهم است؛ خوراکیهای سفت، چسبنده و پرقند می‌توانند به براکت‌ها آسیب بزنند یا دوره‌ی درمان را طولانی کنند. فهرست کامل خوراکیهای مجاز و ممنوع در مطلب تغذیه در ارتودنسی آمده است. رعایت این نکات و مراجعه‌ی منظم به متخصص، تضمین‌کننده‌ی رسیدن به نتیجه‌ی دلخواه در کمترین زمان است.
سوالات متداول
1. مراحل ارتودنسی چیستند؟
مراحل ارتودنسی معمولاً شامل مشاوره اولیه، بررسی‌های تشخیصی، نصب دستگاه‌های ارتودنسی، مرحله اصلاح دندانها، و نگهداری یا ریتنشن هستند.
2. چه زمانی باید برای ارتودنسی مراجعه کنم؟
بهترین زمان برای مراجعه به ارتودنتیست برای اولین بررسی، وقتی است که مشکلات بالقوه در حال شکل‌گیری هستند، که می‌تواند در کودکان حدود ۷ سالگی باشد. البته بزرگسالان در هر سنی می‌توانند برای ارتودنسی مراجعه کنند.
3. در مرحله مشاوره ارتودنسی دندانپزشک چه کارهایی انجام می‌دهد؟
در این جلسه مشاوره، ارتودنتیست به صورت کامل تاریخچه و پرونده دندانی شما را موردبررسی قرار داده و ممکن است چند عکس کامل از وضعیت دندانها را برای شما تجویز کند. بر اساس این عکس‌ها ارتودنتیست می‌تواند مدت‌زمان موردنیاز ارتودنسی، روند درمان و اطلاعات مختلفی را در اختیار شما قرار دهد. امکان قالب‌گیری از دندانها هم در این جلسه وجود دارد.
4. بررسی‌های تشخیصی شامل چه مواردی می‌شوند؟
این بررسی‌ها ممکن است شامل عکسبرداری از صورت و دهان، عکسبرداری پانورامیک و سفالومتریک از دندانها و فک، و قالب‌گیری برای ساخت مدل دقیق دندان‌های شما باشد.
5. آیا دستگاه‌های ارتودنسی در مرحله اول نصب می‌شوند؟
خیر، دستگاه‌های ارتودنسی که ممکن است شامل براکت‌ها، سیم‌ها و گاهی اوقات کش‌ها باشد، در جلسه‌ای جداگانه و بر اساس نیازهای خاص شما نصب می‌شوند.
6. مرحله اصلاح دندانها چقدر طول می‌کشد؟
این مرحله می‌تواند از ۶ تا ۱۸ ماه متغیر باشد، بسته به پیچیدگی مورد و واکنش بیمار به درمان.
7. آیا برداشتن براکت مرحله آخر ارتودنسی است؟
خیر. پس از اتمام اصلاح دندانها، مرحله نگهداری شروع میشود که شامل استفاده از رتینرها (نگهدارنده‌ها) برای حفظ موقعیت دندانها در مکان جدیدشان است.
ارتودنسی دندان این روزها به عنوان یکی از بهترین روش‌های درمانی برای داشتن دندان‌های یکدست و خط لبخند یکنواخت محسوب میشود. اغلب افراد به دلیل وجود ناهنجاری در دندان‌های خود، ممکن است اعتماد به نفس کافی برای حضور در موقعیت‌های اجتماعی مختلف را نداشته باشند؛ از این رو ارتودنسی می‌تواند تا حد زیادی کمک‌کننده باشد. در بخش‌های قبلی به صورت کامل با ارتودنسی دندان و مراحلی که برای ارتودنسی ثابت در نظر گرفته میشود آشنا شدیم. همچنین به بررسی ارتودنسی متحرک و تفاوت‌هایی که در میان ارتودنسی کودکان و بزرگسالان وجود دارد نیز پرداختیم. از این رو شما با آگاهی و در اختیار داشتن اطلاعات به مراتب بیشتری، می‌توانید اقدام به ارتودنسی دندان‌های خود بکنید.
منابع:
برای شروع این مسیر و دریافت نوبت مشاوره ارتودنسی با دکتر قریشی، می‌توانید به صفحه مربوطه مراجعه کنید و اولین گام را برای بررسی دقیق‌تر توسط متخصص بردارید.
